Chăm sóc chó con mới về nhà bắt đầu từ trước ngày đón. Chó con sắp về nhà mà bạn chưa biết mua gì trước, cất gì đi, cho ăn mấy bữa và khi nào đưa đi khám? Bài này gom lại thành vài bảng: đồ cần ngay và đồ có thể đợi, việc dọn nhà, lịch tuần đầu và các dấu hiệu cần đi thú y.
Chó con mới về nhà cần mua gì ngay?
Đi siêu thị thú cưng rất dễ mua quá tay. Bảng dưới chia đồ thành ba nhóm: cần có trước ngày bé về, có thể đợi vài tuần cho đến khi biết bé cần gì, và không cần mua. Trước khi đón bé, hỏi người bán hoặc nhóm cứu hộ bé đang ăn loại gì, ăn mấy bữa, và xin sổ tiêm nếu bé đã tiêm. Các câu hỏi khi chọn nơi mua bé có ở bài mua chó mèo con an toàn.
| Nhóm | Cần ngay | Có thể đợi | Không cần |
|---|---|---|---|
| Ăn uống | Bát (chén) ăn, bát nước khó lật, dễ rửa; đúng loại thức ăn cho chó con mà bé đang ăn | Loại thức ăn mới, nếu bạn muốn đổi (đổi dần); bánh thưởng nhỏ để tập | Nhiều loại thức ăn cùng lúc để thử |
| Chỗ nằm | Ổ hoặc đệm dễ giặt, đặt ở góc yên tĩnh, thoáng mát, tránh gió điều hòa thổi thẳng; một tấm chăn có mùi nơi cũ | Chuồng quây hoặc lồng trong nhà, nếu bạn định tập cho bé quen chuồng | Ổ to, đắt tiền ngay từ đầu: bé còn lớn nhanh |
| Vệ sinh | Lót thấm hoặc khay vệ sinh; túi nhặt phân; khăn lau | Lược, đồ cắt móng cỡ nhỏ; bàn chải và kem đánh răng dành cho chó | Nhiều loại sữa tắm cùng lúc |
| Đi ra ngoài | Vòng cổ có thẻ ghi số điện thoại; dây dắt; túi hoặc lồng vận chuyển để đi khám | Đai ngực, dây dài hơn khi bé lớn và đã tiêm đủ | Quần áo, phụ kiện trang trí |
| Đồ chơi, đồ gặm | Vài món gặm vừa cỡ miệng bé | Thêm đồ chơi khi biết bé thích loại nào | Cả giỏ đồ chơi ngay ngày đầu |
Nguồn: Blue Cross, Caring for your puppy và PDSA, New puppy questions. Cột “không cần” là gợi ý tiết kiệm của ban biên tập.
Không cho chó con dùng sữa bò, sữa hộp cho người (dễ làm bé đau bụng); kem đánh răng của người (có thể chứa xylitol, độc với chó); xương nấu chín như xương gà, xương cá (có thể làm tổn thương hoặc tắc ruột); tai heo (tai lợn), da bò nếu bé hay nuốt miếng lớn.
Chó con lớn nhanh nên vòng cổ có thể chật lại sau vài tuần: kiểm tra độ vừa thường xuyên. Khi bé gặm một loại đồ gặm lần đầu, ngồi cạnh trông bé.
Muốn mua gần nhà, bạn xem danh bạ cửa hàng thú cưng ở Hà Nội hoặc các thành phố khác ở cuối bài. Nhờ người bán kiểm tra loại thức ăn có đúng cho chó con không, còn hạn bao lâu, và có túi nhỏ để thử trước không.
Dọn nhà thế nào trước khi chó con về?
Chó con thích cho mọi thứ vào miệng, và tai nạn thường xảy ra lúc bạn không để ý. Ở căn hộ hay nhà phố, hãy ngồi xuống ngang tầm bé và đi một vòng: cái gì bé với tới được thì cất hoặc chặn lại. Ở chung cư còn có nội quy riêng của tòa nhà, xem nuôi chó mèo ở chung cư Hà Nội.
| Thứ cần để ý | Vì sao | Làm gì |
|---|---|---|
| Dây điện, dây sạc | Chó con gặm dây điện có thể bị bỏng miệng; nặng hơn, điện giật có thể gây tổn thương bên trong, nguy hiểm tính mạng, có khi không lộ ra ngay | Rút phích khi không dùng, luồn dây sau tủ hoặc vào ống bọc. Nếu bé còn ngậm dây: ngắt cầu dao hoặc rút phích trước khi chạm vào bé, rồi đi thú y ngay kể cả khi bé trông ổn |
| Hóa chất tẩy rửa | Thuốc tẩy đặc có thể làm tổn thương miệng và thực quản; nước lau sàn còn ướt có thể làm bé kích ứng da, đau bụng nếu liếm | Cất trong tủ có cửa; dùng đúng hướng dẫn trên nhãn; cho bé sang phòng khác đến khi sàn khô; cất xô, cây lau sau khi dùng. Bé liếm, nuốt chất tẩy: gọi thú y ngay, không tự gây nôn |
| Kẹo cao su, kẹo, bánh không đường có xylitol | Xylitol làm chó tụt đường huyết nặng, có thể nôn, yếu, đi loạng choạng, co giật; một số con bị tổn thương gan | Không để túi xách, áo khoác có kẹo ở chỗ bé với tới; xylitol còn có trong kem đánh răng, vitamin nhai và một số loại bơ lạc (bơ đậu phộng). Bé ăn phải: đi thú y ngay |
| Sô-cô-la, nho, nho khô, hành, tỏi | Sô-cô-la có thể gây nôn, tiêu chảy, run, co giật; nho, nho khô có thể gây suy thận ở chó; hành, tỏi làm hỏng hồng cầu, vài ngày sau mới thấy dấu hiệu | Cất bánh kẹo, hộp mứt lên cao; đổ rác vào thùng có nắp; dặn trẻ nhỏ không cho bé ăn đồ của người. Ăn nho, nho khô: đi thú y ngay. Ăn sô-cô-la, hành, tỏi: gọi thú y ngay, nói loại, lượng, cân nặng của bé |
| Bả chuột | Chó con ăn bả, hoặc ăn con chuột đã trúng bả; bả chống đông thường 3–7 ngày sau mới thấy chảy máu | Nên tránh dùng bả khi nhà có chó con; nếu phải dùng, chỉ dùng hộp bả có khóa, loại chó không phá được, và hỏi người đặt tên hoạt chất. Để ý xác chuột trong nhà. Nghi bé ăn bả hoặc ăn chuột chết: chụp ảnh nhãn bả, đi thú y ngay kể cả khi bé chưa có dấu hiệu, xem chó mèo bị ngộ độc: làm gì đầu tiên |
| Thuốc của người | Ibuprofen và các thuốc giảm đau chống viêm có thể gây loét dạ dày, nôn và đi ngoài ra máu, tổn thương thận | Cất tủ cao; nhặt viên rơi ngay; không để túi xách có thuốc trên sàn. Bé nuốt thuốc: đi thú y ngay, mang theo vỏ thuốc |
| Giày dép, đồ nhỏ | Bé gặm và nuốt được | Để giày dép trong tủ; nhặt đồ chơi nhỏ của trẻ em |
| Ban công, cầu thang | Bé có thể chui qua khe lan can hoặc ngã | Đóng cửa ban công hoặc chắn lưới; chặn đầu cầu thang |
Nguồn: PDSA, điện giật, MSD, bỏng miệng, ASPCA, chất độc trong nhà, ASPCA, chất tẩy rửa, Cẩm nang Thú y Merck (xylitol, sô-cô-la, nho, hành tỏi, bả chống đông), EPA, hộp bả, Pet Poison Helpline, ibuprofen.
Nghi bé ăn phải thứ độc Gọi phòng khám ngay trong lúc chuẩn bị đưa bé đi. Không tự gây nôn, không cho uống nước muối, sữa hay dầu: nước muối có thể làm bé run, co giật, hôn mê. Mang theo vỏ hộp hoặc ảnh nhãn.
Tuần đầu: cho ăn mấy bữa, ngủ bao lâu, khi nào đi khám?
Bảng này là khung thường gặp để bạn hình dung, không phải lịch cho riêng bé. Số bữa, lịch tiêm và tẩy giun thì hỏi bác sĩ ở lần khám đầu.
| Việc | Khung thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Số bữa ăn | Dưới 12 tuần tuổi: 4 bữa một ngày. Từ khoảng 12 tuần: 3 bữa. Từ 6 tháng: 2 bữa | Lượng ăn cả ngày theo hướng dẫn trên bao, chia cho các bữa. Có nơi khuyên giữ 4 bữa đến 4 tháng tuổi; hỏi bác sĩ mốc giảm bữa cho bé |
| Nước | Luôn có nước sạch | Không cho uống sữa |
| Đổi thức ăn | Giữ loại cũ lúc đầu; nếu đổi thì trộn dần trong khoảng 1–2 tuần | Đổi đột ngột dễ làm bé đau bụng. Cách trộn từng ngày: đổi thức ăn cho chó mèo |
| Ngủ | Thường 18–20 giờ một ngày | Ổ là chỗ an toàn của bé: dặn trẻ nhỏ không lôi bé dậy để chơi |
| Đêm đầu | Bé thường rên, khóc vài đêm đầu | Có thể để lồng trong phòng ngủ vài đêm, rồi dời dần ra chỗ bạn muốn |
| Lần khám đầu | Càng sớm càng tốt, chậm nhất trong tuần đầu | Mang sổ tiêm, tên loại thức ăn, những lần tẩy giun đã làm |
| Tiêm phòng | Khung thường gặp, theo lịch bác sĩ: mũi đầu lúc 6–8 tuần, nhắc mỗi 2–4 tuần đến khi bé được 16 tuần tuổi hoặc hơn, thường thêm một mũi từ 26 tuần tuổi. Mũi dại theo lịch bác sĩ và quy định địa phương | Chi tiết ở bài lịch tiêm phòng cơ bản cho chó mèo |
| Tẩy giun | Khung thường gặp, theo lịch bác sĩ: từ 2 tuần tuổi, nhắc lại mỗi 2 tuần đến khoảng 8 tuần tuổi, rồi tùy nguy cơ có thể mỗi tháng đến 6 tháng tuổi | Hỏi người bán bé đã tẩy mấy lần; xem tẩy giun, phòng ve rận cho chó mèo |
| Đi dạo ngoài đường | Đợi bác sĩ báo bé đã được vắc xin bảo vệ đủ; với lịch tiêm kéo dài đến 16 tuần tuổi hoặc hơn, thường là sau mũi cuối | Chưa thả bé xuống sân chung, công viên, chỗ nhiều chó lạ |
| Đi vệ sinh đúng chỗ | Bắt đầu ngay từ ngày đầu, khen khi bé làm đúng | Không mắng khi bé đi sai chỗ |
| Làm quen người, tiếng ồn | Có thể bắt đầu cẩn thận trước khi xong đợt tiêm | Bế bé ra ngoài để bé gặp người, nghe tiếng xe, đi thang máy |
Nguồn: Dogs Trust, Blue Cross, PDSA, AKC, PetMD, WSAVA 2024, ESCCAP. Bài không nêu tên thuốc hay liều.
Đi dạo sớm hay đợi? Kháng thể từ mẹ có thể làm các mũi tiêm sớm kém tác dụng, nên mũi cuối của đợt tiêm đầu mới cần rơi vào 16 tuần tuổi hoặc hơn. Vì vậy chưa thả bé xuống sân chung, công viên hay chỗ nhiều chó lạ cho đến khi bác sĩ báo bé đã được bảo vệ đủ. Nhưng đừng nhốt bé trong nhà: bế bé ra ngoài cho bé gặp người, nghe tiếng xe, đi thang máy. Mốc cụ thể, hỏi bác sĩ ở buổi tiêm.
Tập đi vệ sinh và cho bé làm quen (xã hội hóa) có thêm ở mục Cẩm nang mới nuôi. Nếu nhà bạn đón mèo con, xem chăm sóc mèo con mới về nhà 30 ngày đầu.
Mang gì và hỏi gì ở buổi khám đầu?
Đưa bé đi khám càng sớm càng tốt, trong tuần đầu, kể cả khi bé trông khỏe. Buổi khám đầu là lúc bác sĩ lên kế hoạch phòng các bệnh hay gặp ở chó con, gồm lịch tiêm và tẩy giun.
Mang gì đi khám lần đầu
- Sổ tiêm hoặc giấy tiêm, có ghi tên vắc xin và số lô.
- Tên loại thức ăn và số bữa đang cho ăn.
- Những lần tẩy giun đã làm: ngày nào, bằng sản phẩm gì nếu người bán có ghi.
- Lồng vận chuyển hoặc vòng cổ, dây dắt.
- Vài câu muốn hỏi: bé ăn bao nhiêu, khi nào tiêm mũi tiếp, khi nào được đi dạo, khi nào tắm được.
Phòng khám gần bạn có ở danh bạ thú y Hà Nội và thú y TP. Hồ Chí Minh.
