Giun tim là loại giun sống trong mạch máu phổi và tim, lây qua muỗi đốt. Giun tim phát triển mạnh nhất ở chó; mèo cũng có thể bị nhưng bệnh diễn ra khác.
Điểm chính
- Ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, giun tim lây quanh năm, nên thuốc phòng cũng phải dùng quanh năm.
- Tẩy giun ruột định kỳ không thay được thuốc phòng giun tim.
- Chưa có cách diệt giun trưởng thành được khuyến cáo cho mèo, nên với mèo, phòng là chính.
Giun tim lây sang chó mèo như thế nào?
Giun tim (tên khoa học Dirofilaria immitis) không lây khi chó mèo chơi với nhau. Con đường duy nhất là muỗi đốt. Muỗi hút máu một con vật đang nhiễm, hút theo cả vi giun (ấu trùng rất nhỏ trong máu). Sau vài tuần trong cơ thể muỗi, ấu trùng thành dạng lây được, và lần đốt sau muỗi truyền chúng sang con vật khác.
Trong cơ thể chó, ấu trùng lớn dần thành giun trưởng thành trong vài tháng, sống trong các mạch máu nuôi tim và phổi, khi nhiễm nặng thì vào cả tim. Chó là vật chủ chính, nơi giun tim phát triển mạnh nhất; mèo và chồn sương cũng có thể nhiễm. Với mèo, muỗi thường mang ấu trùng từ một con chó bị nhiễm.
Nuôi trong nhà, ở nơi có muỗi quanh năm thì có cần lo?
Có. Giun tim gặp ở hầu hết các nước ôn đới, cận nhiệt đới và nhiệt đới. Ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, mùa lây kéo dài quanh năm. Chó mèo sống ngoài trời có nguy cơ cao nhất, nhưng con nào cũng có thể nhiễm, dù nuôi trong nhà hay ngoài sân: chỉ cần một con muỗi mang ấu trùng bay vào căn hộ. Chưa tìm thấy số liệu chính thức về tỷ lệ chó mèo nhiễm giun tim ở Việt Nam; bạn hỏi bác sĩ thú y gần nhà về tình hình ở khu vực mình.
Giun tim không nằm trong mũi vắc xin nào của lịch tiêm phòng cho chó mèo. Các mũi phối hợp 5 bệnh, 7 bệnh cho chó có thành phần tùy hãng, nhưng đều không phòng giun tim, nên bé tiêm đủ vẫn cần thuốc phòng giun tim riêng.
Tẩy giun ruột định kỳ, dù theo lịch nào, cũng không thay được thuốc phòng giun tim. Ngược lại, nhiều thuốc phòng giun tim hằng tháng có thêm tác dụng với giun ruột. Lịch tẩy giun và phòng ve rận có ở bài tẩy giun, phòng ve rận cho chó mèo; khi đi khám, bạn hỏi bác sĩ có gộp được hai lịch làm một không.
Dấu hiệu giun tim: khi nào đặt lịch khám, khi nào đi ngay?
Phần lớn chó nhiễm giun tim không có dấu hiệu gì. Chó ít vận động có thể mang nhiều giun mà vẫn trông bình thường. Khi có dấu hiệu, hay gặp nhất là ho. Bệnh nặng hơn thì chó mau mệt khi vận động, thở khó, bụng chướng to vì tích dịch, ngất, gầy rộc. Một số chó ho ra máu, chảy máu cam, da và lợi tím tái.
Khi quá nhiều giun chiếm buồng tim phải, chó có thể yếu, lả, ngã quỵ, khó thở, lợi nhợt và nước tiểu sẫm màu. Đó là ca cấp cứu: đưa chó đi thú y ngay.
| Dấu hiệu | Gặp ở | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Ho kéo dài nhiều ngày | Chó | Đặt lịch khám; nói với bác sĩ bé có đang dùng thuốc phòng giun tim không |
| Ho, kể cả khi tưởng là nôn búi lông | Mèo | Gọi phòng khám ngay trong ngày; nếu thở nhanh hoặc thở há miệng thì đi ngay |
| Mau mệt, ngại đi dạo, thở khó khi vận động | Chó | Đặt lịch khám sớm |
| Ăn kém, gầy đi, lờ đờ | Chó, mèo | Hẹn khám trong vài ngày |
| Nôn từng đợt không rõ lý do | Mèo | Hẹn khám trong vài ngày |
| Bụng to dần vì tích dịch | Chó | Đi khám trong ngày |
| Khó thở lúc nằm nghỉ, thở nhanh | Chó, mèo | Đi thú y ngay |
| Ho ra máu | Chó | Đi thú y ngay |
| Ngất, ngã quỵ, lợi nhợt hoặc tím, nước tiểu sẫm màu | Chó (mèo cũng có thể ngất) | Đi thú y ngay |
| Đột ngột khó thở, thở há miệng, lả đi | Mèo | Đi thú y ngay |
Cột “Nên làm gì” là gợi ý thận trọng, không thay thế chẩn đoán, tư vấn của bác sĩ thú y. Các dấu hiệu này cũng gặp ở nhiều bệnh tim, phổi khác; chỉ xét nghiệm mới biết có phải giun tim. Chó ho khan thì xem thêm bài ho cũi ở chó để phân biệt.
Giun tim ở mèo khác chó thế nào?
Mèo kháng giun tim tốt hơn chó, nên ít con nhiễm thành giun trưởng thành và thường chỉ có 1–3 giun. Nhưng ít giun không có nghĩa là nhẹ. Nhiều giun non chết ngay khi tới mạch máu phổi, khoảng 3–4 tháng sau khi nhiễm, và gây bệnh hô hấp: mèo ho, khó thở, dễ bị nhầm với hen mèo.
Mèo mang giun trưởng thành có thể nôn từng đợt, lờ đờ, ho hoặc thỉnh thoảng hụt hơi. Khi giun chết, mèo có thể đột ngột khó thở và sốc, có khi tử vong. Mèo nuôi trong nhà cũng nhiễm được.
Chẩn đoán ở mèo khó hơn chó và có khi phải xét nghiệm máu nhiều lần. Thuốc diệt giun dùng cho chó có thể làm chết mèo, và chưa có cách diệt giun trưởng thành nào được khuyến cáo cho mèo. Bác sĩ chủ yếu theo dõi và chăm sóc hỗ trợ khi mèo có dấu hiệu; chỉ một số ca hiếm bác sĩ cân nhắc can thiệp lấy giun, với rủi ro cao. Vì vậy bác sĩ thường kê thuốc phòng cho mọi con mèo, kể cả mèo con, và dùng suốt đời.
Khi nào cần xét nghiệm giun tim?
Với chó, cách xác định chính là xét nghiệm kháng nguyên (xét nghiệm máu tìm giun tim trưởng thành), chỉ cần một mẫu máu nhỏ. Xét nghiệm này chỉ phát hiện giun cái trưởng thành: có thể dương tính từ khoảng 5 tháng, nhưng chỉ tin cậy từ khoảng 7 tháng sau lần có thể nhiễm. Vì vậy với chó dưới khoảng 7 tháng tuổi, lúc này xét nghiệm chưa phát hiện được, nên bắt đầu thuốc phòng trước rồi xét nghiệm sau 6–7 tháng. Chó lớn chưa từng dùng thuốc phòng cần xét nghiệm trước để chắc bé chưa nhiễm, vì cho thuốc phòng khi trong máu đang có vi giun có thể gây phản ứng.
Lịch của chó con: bắt đầu thuốc phòng lúc 6–8 tuần tuổi → 6–7 tháng sau, xét nghiệm lần đầu → sau đó xét nghiệm mỗi năm.
| Trường hợp | Xét nghiệm khi nào |
|---|---|
| Chó con dưới 7 tháng | Bắt đầu thuốc phòng từ 6–8 tuần tuổi, chưa cần xét nghiệm. Xét nghiệm 6–7 tháng sau khi bắt đầu, sau đó mỗi năm một lần. |
| Chó từ 7 tháng trở lên, chưa từng dùng thuốc phòng | Xét nghiệm trước; âm tính thì bắt đầu thuốc phòng. Xét nghiệm lại sau 6–7 tháng, sau đó mỗi năm một lần. |
| Chó đang dùng thuốc phòng đều | Mỗi năm một lần; nơi nguy cơ cao, bác sĩ có thể hẹn 6 tháng một lần. |
| Chó bị quên thuốc hoặc ngưng một thời gian | Gọi phòng khám ngay trong ngày phát hiện ra. Bác sĩ thường hẹn xét nghiệm lại khoảng 7 tháng sau thời điểm bé bắt đầu bị hở thuốc, vì giun phải đủ lớn mới thấy được. |
| Mèo | Bác sĩ chọn xét nghiệm theo dấu hiệu; có thể cần nhiều xét nghiệm máu. Xét nghiệm tìm vi giun trước khi bắt đầu thuốc phòng: khuyên làm, không bắt buộc. |
Giá xét nghiệm mỗi nơi một khác, bạn hỏi khi gọi đặt lịch. Tiền khám tham khảo có ở bảng giá tiêm phòng và khám tham khảo.
Phòng giun tim: dùng gì, bao lâu một lần?
Thuốc phòng giun tim do bác sĩ thú y kê. Chó có loại uống hoặc nhỏ gáy mỗi tháng một lần, hoặc loại tiêm 6 hay 12 tháng một lần. Mèo dùng loại uống hoặc nhỏ gáy. Thuốc diệt ấu trùng ở giai đoạn đầu, trước khi chúng thành giun trưởng thành, nên phải dùng đều quanh năm: đây là cách đáng tin cậy duy nhất để phòng giun tim. Bài không nêu tên thuốc hay liều, vì liều tính theo cân nặng và theo loài.
Quên một lần có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Nếu quên, đừng cho gấp đôi và cũng đừng bỏ luôn: gọi phòng khám ngay trong ngày phát hiện ra để hỏi cách cho dùng tiếp. Đặt nhắc lịch trong điện thoại vào cùng một ngày mỗi tháng là cách đơn giản nhất.
Sau liều thuốc phòng đầu tiên, nếu trong vài giờ bé nôn, chảy dãi, lừ đừ hoặc lả đi, đưa bé đi thú y ngay và mang theo hộp thuốc.
Đừng tự chữa giun tim Không mua thuốc trị giun tim trên mạng về tự cho dùng. Không dùng thuốc tiêm trị ký sinh trùng của trâu bò, lợn cho chó mèo: tính liều sai có thể làm bé chết. Không tự làm cách “diệt chậm” theo hướng dẫn trên mạng: cách này còn gây tranh cãi ngay cả khi bác sĩ làm, kéo dài nhiều năm và giun vẫn gây hại trong thời gian đó. Không dùng thuốc của chó cho mèo.
Chó bị giun tim có cách chữa hiệu quả. Cách chữa tùy tình trạng của chó và thuốc phòng khám có, nhưng cách nào cũng do bác sĩ làm, cần nhiều lần tái khám, và chó phải hạn chế vận động nghiêm ngặt nhiều tuần, kể cả sau lần điều trị cuối. Giun chết trong lúc chữa có thể gây khó thở nặng. So với đó, thuốc phòng đều đặn nhẹ nhàng hơn nhiều.
Giảm muỗi trong nhà và căn hộ
Giảm muỗi không thay được thuốc phòng, nhưng giúp giảm số lần bé bị đốt.
| Chỗ | Làm gì |
|---|---|
| Đĩa lót chậu cây, bình hoa, xô, đồ chơi ngoài ban công | Mỗi tuần một lần: đổ nước, cọ rửa, úp ngược hoặc đậy lại để diệt lăng quăng (bọ gậy); bỏ đồ không dùng |
| Cửa sổ, cửa ra ban công | Lắp và dùng lưới chống muỗi, đóng lưới nhất là buổi tối; sửa chỗ rách |
| Phòng bé hay nằm | Đóng cửa và bật điều hòa khi có thể |
| Kem, xịt chống muỗi của người | Không bôi, xịt lên chó mèo: loại chứa DEET đã gây yếu, liệt, co giật ở thú nuôi |
| Sản phẩm chống muỗi cho thú nuôi | Chỉ là lớp bảo vệ thêm, không thay thuốc phòng. Loại có permethrin dành cho chó không được dùng cho mèo |
