Thấy ve bám trên chó hay mèo, nhiều người giật tay, đốt hoặc bôi dầu lên ve. Đừng làm vậy. Ve hay bám ở đâu, hai cách gỡ an toàn, những điều cần tránh và cách theo dõi vết cắn trong vài tuần sau đều có ở dưới.
Ở đây chỉ nói cách gỡ con ve đang bám. Lịch phòng ve định kỳ và cách chọn dạng sản phẩm nằm ở bài lịch tẩy giun và phòng ve rận cho chó mèo.
Ve hay gặp ở Việt Nam là loại nào?
Chủ yếu là ve nâu (ve chó, tên khoa học Rhipicephalus sanguineus). Một nghiên cứu ở bốn tỉnh thành Việt Nam thấy khoảng 29% chó được đưa đi khám có ve nâu bám, và chó sống chủ yếu ngoài trời bị nhiều hơn hẳn chó ở trong nhà. Ở miền Bắc, ve nhiều nhất từ tháng 6 đến tháng 9.
Khác với phần lớn các loại ve, ve nâu có thể sống trọn vòng đời ngay trong nhà và trong chuồng. Vì vậy thấy ve trên bé thì nên xem cả ổ nằm và chỗ bé hay nằm.
Mèo ít bị ve hơn chó nhiều, nhưng mèo hay ra ngoài vẫn có thể bị. Ve không phải côn trùng mà là họ hàng của nhện: ve trưởng thành có 8 chân và chỉ bò, còn bọ chét có 6 chân và nhảy. Nếu bạn thấy những con nhỏ, dẹt, nhảy rất nhanh trong lông, xem bài bọ chét ở chó mèo.
Ve hay bám ở đâu trên người chó mèo?
Kiểm tra mỗi lần bé đi dạo bãi cỏ, bụi cây về, hoặc mỗi lần chải lông. Lấy ngón tay vạch lông, sờ dọc da tìm cục nhỏ. Ve đang bám trông như một cục nâu đỏ, xám hoặc đen; ve mới bám thì dẹt, ve bám lâu hơn thì tròn căng vì no máu. Da quanh chỗ ve bám có thể sưng đỏ.
| Chỗ cần xem | Mẹo |
|---|---|
| Trong và quanh tai, vùng đầu | Ve nâu trưởng thành hay bám ở đầu và tai. Lật vành tai xem cả mặt trong. |
| Dưới vòng cổ | Tháo vòng cổ ra mới thấy hết. |
| Nách, dưới chân trước | Vạch lông xem kỹ cả hai bên. |
| Bẹn, bụng, ngực | Ve non hay bám ở chân, ngực và bụng. |
| Kẽ ngón chân | Xòe từng ngón, xem cả gần đệm chân. |
| Dưới đuôi | Nâng đuôi lên xem mặt dưới. |
Nguồn: RSPCA, Đại học Saskatchewan. Cách chải lông tại nhà có ở bài tắm, chải lông, cắt móng.
Gỡ ve thế nào cho đúng?
Cách nào cũng được, miễn là đặt dụng cụ sát da và làm chậm. Chưa có dụng cụ thì chờ một hai tiếng đi mua cũng không sao, đừng giật bằng tay.
| Móc gỡ ve (dụng cụ vặn) | Nhíp đầu nhỏ | |
|---|---|---|
| Cách làm | Luồn móc dưới ve, sát da. Không kéo lên, vặn chậm theo một chiều (như mở nắp chai) đến khi thấy ve lỏng ra. Nhấc dụng cụ ra từ từ, ve sẽ nằm trong móc. | Vạch lông, kẹp ve sát da nhất có thể, kẹp nhẹ tay. Kéo thẳng lên, chậm và đều, không vặn, không bẻ. |
| Mua ở đâu | Cửa hàng thú cưng hoặc phòng khám thú y. | |
Nguồn: PDSA và RSPCA (móc vặn; PDSA coi nhíp là phương án cuối), Merck và Đại học Saskatchewan (nhíp, kéo thẳng). Chưa có nghiên cứu nào cho thấy cách nào ít sót đầu ve hơn. Nếu bạn ngại tự làm, nhờ phòng khám gỡ và chỉ cho bạn lần đầu. Ve nằm sâu trong ống tai, sát mắt, hoặc bé giãy mạnh không giữ được thì cũng nên để phòng khám gỡ.
Gỡ xong: cho ve vào lọ nhỏ có cồn, đậy kín, dán giấy ghi ngày rồi cất lọ ở chỗ xa tầm tay trẻ em, phòng khi bé có dấu hiệu bệnh thì mang theo cho bác sĩ xem. Rửa chỗ cắn bằng nước muối ấm hoặc nước xà phòng, rồi rửa tay thật kỹ.
Những việc không nên làm khi gỡ ve
| Không nên | Vì sao |
|---|---|
| Bóp thân ve, nhổ bằng ngón tay | Bóp có thể đẩy máu trong ve ngược vào người bé, và làm ve đứt, sót đầu trong da. |
| Giật mạnh, vặn khi đang dùng nhíp | Dễ để lại phần miệng ve trong da, chỗ đó có thể nhiễm trùng. |
| Đốt ve bằng que diêm, tàn thuốc; bôi kem, dầu lên ve cho ve "ngạt" | Không giúp bé tránh được bệnh do ve. |
| Không bôi dầu gió, tinh dầu lên da bé | Lưu ý: đừng làm, nhất là với mèo. Tinh dầu thấm qua da và vào miệng khi bé liếm lông, mà gan mèo thiếu men để đào thải. |
| Gỡ bằng tay không | Một số bệnh do ve có thể lây sang người qua vết xước trên da hoặc niêm mạc. Đeo găng dùng một lần nếu có. |
| Dùng thuốc trị ve của chó cho mèo, kể cả một chút | Một số thuốc của chó chứa permethrin, chỉ một lượng nhỏ cũng có thể làm mèo ngộ độc, thậm chí chết. |
Nguồn: RSPCA (bóp đẩy máu ngược; không đốt, không bôi kem cho ve ngạt), PDSA (sót phần miệng, nhiễm trùng; permethrin và mèo), Merck (không dùng tay không, tránh que diêm nóng), PetMD (tinh dầu và mèo). Dầu gió là lời khuyên của chúng tôi, không nguồn nào nêu đích danh.
Nhà có cả chó và mèo. Làm theo nhãn sản phẩm của chó. Nếu thuốc của chó có permethrin, giữ mèo tránh xa chó trong 72 giờ sau khi dùng, không chỉ đến khi thuốc khô, để mèo không cọ hay liếm phải. Nếu mèo đã dính thuốc, rửa ngay chỗ dính bằng nước ấm pha một ít nước rửa bát, rồi gọi phòng khám ngay. Xem thêm bài chó mèo bị ngộ độc.
Gỡ ve xong cần theo dõi gì?
Xem lại chỗ ve bám trong vài tuần sau đó, và để ý bé có mệt, bỏ ăn không. Nếu sót phần miệng ve, bạn sẽ thấy một chấm đen nhỏ ở chỗ ve bám; nên cho bác sĩ xem vì có thể nhiễm trùng.
Đi khám ngay nếu…
- Bé sốt, bỏ ăn, lả.
- Lợi nhợt hoặc vàng; nước tiểu sẫm màu.
- Chảy máu cam hoặc có chấm bầm dưới da.
- Bé bị rất nhiều ve, kèm lợi nhợt, yếu, lả.
Các dấu hiệu này có thể xuất hiện 1–3 tuần sau khi bị ve cắn, kể cả khi bạn không thấy con ve nào. Nói với bác sĩ là bé từng bị ve; ở phòng khám bạn có thể nghe gọi là bệnh ký sinh trùng máu.
Đi khám trong ngày nếu…
- Chỗ cắn sưng, đỏ, nóng hoặc chảy dịch.
- Bé bị rất nhiều ve cùng lúc.
Còn chấm đen (sót đầu ve) hoặc bạn không chắc đã gỡ hết: đặt lịch cho bác sĩ xem. Đã gỡ trọn con ve, chỗ cắn không sưng, bé vẫn ăn uống, chơi bình thường: theo dõi tại nhà và xem lại chỗ cắn trong vài tuần.
Ngoài giờ hành chính, tìm nơi nhận ca đêm ở thú y 24 giờ Hà Nội hoặc thú y 24 giờ TP.HCM.
