Chăm sóc răng miệng chó mèo: đánh răng, cao răng và khi nào cần lấy cao răng

Hôi miệng, cao răng và nướu đỏ là chuyện rất phổ biến ở chó mèo và hiếm khi tự hết. Bài này nói rõ cách tập đánh răng từng bước, thứ không nên dùng, dấu hiệu cần khám và vì sao cao răng chỉ lấy được dưới gây mê, theo Merck, VCA, PDSA và International Cat Care.

Vì sao răng miệng quan trọng với chó mèo?

Bệnh răng miệng thuộc nhóm bệnh hay gặp nhất ở chó mèo. Các nguồn nêu con số khác nhau, tùy cách nghiên cứu và độ tuổi: VCA cho biết hơn 80% chó trên ba tuổi có bệnh nha chu ở mức nào đó; Merck ghi tới 70% mèo và 80% chó có bệnh nha chu ở mức nào đó khi lên hai tuổi; International Cat Care ước tính tới 85% mèo từ ba tuổi trở lên có bệnh răng miệng. Số liệu mỗi nơi một khác, nhưng đều cho thấy rất nhiều bé có bệnh mà chủ chưa nhận ra.

Mọi chuyện bắt đầu từ mảng bám, lớp màng vi khuẩn bám lên răng. VCA cho biết mảng bám cứng lại thành cao răng chỉ trong khoảng một ngày; Merck nói mảng bám để quá khoảng 2 ngày thì khoáng hóa. Nướu viêm đỏ (viêm nướu) là giai đoạn đầu và dễ hồi phục hơn viêm nha chu (Merck). Nếu cứ để vậy, viêm lan xuống mô quanh răng, gây tụt nướu, tạo túi nha chu, tiêu xương và răng lung lay rồi rụng. PDSA cảnh báo vi khuẩn từ răng nướu có thể ảnh hưởng thận, tim và gan, và răng gãy hoặc nứt rất đau, dễ nhiễm trùng.

Dễ nhầm ở chỗ chó mèo đau mà ít khi bỏ ăn hẳn. PDSA ghi nhiều chó không có triệu chứng rõ ràng, nên phải khám định kỳ mới phát hiện được. Với mèo, International Cat Care ghi rõ mèo thường giấu đau, nên có mèo bệnh răng nặng mà gần như không có dấu hiệu nào.

Răng khỏe hay đang có vấn đề: nhìn dấu hiệu nào?

Mỗi tuần một lần, nhẹ nhàng nhấc môi bé lên xem mặt ngoài răng và nướu, tiện thì làm luôn lúc tập đánh răng. Răng khỏe thì sạch, nướu hồng, hơi thở không nồng. Các nguồn liệt kê những dấu hiệu sau.

Nguồn / độ chính xác: danh sách dấu hiệu theo PDSA (chó), International Cat Care (mèo) và Merck. Cột “có thể nói lên điều gì” và “việc nên làm” do ban biên tập tóm lược; không có dấu hiệu nào ở đây đủ để tự chẩn đoán. Mức khẩn cấp (“trong ngày”) là gợi ý của ban biên tập, chưa phải ngưỡng do nguồn nêu.

Đánh răng cho chó mèo: tập từng bước

Hầu hết bé không thích bị đụng vào miệng ngay từ lần đầu, vì vậy tập dần là cách duy nhất. VCA và PDSA hướng dẫn giống nhau: làm quen với việc chạm vào miệng, cho nếm kem đánh răng, dùng khăn hoặc ngón tay trước, rồi mới chuyển sang bàn chải. Bắt đầu sớm thì dễ hơn, nhưng PDSA nhấn mạnh chó lớn tuổi vẫn tập được.

1. Chọn đồ. Kem đánh răng dành cho thú cưng (vị gà, bò, bạc hà…) và bàn chải mềm hoặc bàn chải ngón. VCA nói bàn chải ngón thường dễ nhất cho người mới và nên thay bàn chải mỗi ba tháng. VCA chỉ tới VOHC (vohc.org), tổ chức liệt kê sản phẩm vệ sinh răng miệng cho thú cưng đạt yêu cầu kiểm soát mảng bám và cao răng.
2. Tập dần. Làm theo sơ đồ trên. Với chó nhỏ, VCA khuyên bế trong lòng, đầu hướng ra phía ngoài; chó to cho ngồi bên cạnh.
3. Đánh răng. Nâng môi một bên lên, bôi kem lên bàn chải và đánh nhẹ ở mặt ngoài răng, tập trung vào răng nanh và răng hàm lớn, là chỗ mảng bám tích nhanh nhất. Theo VCA, mỗi bên đánh khoảng 30 giây. Merck cho biết hầu hết chó mèo chỉ cần đánh mặt ngoài.
4. Dừng lại nếu bé khó chịu. PDSA nhắc nếu chó không thoải mái khi bị chạm vào miệng thì đừng ép, và đừng để mình gặp nguy hiểm. Lùi lại một bước và tập chậm hơn.
5. Vệ sinh. VCA khuyên đeo găng khi đánh răng, hoặc rửa tay kỹ bằng xà phòng sau đó, và rửa bàn chải sạch trước khi cất.

Nếu bé không chịu đánh răng đều, Merck nêu cách thay thế: lau mặt răng bằng gạc, ít nhất cách ngày. Cách này kém hơn bàn chải nhưng vẫn hơn là không làm gì. Với mèo, International Cat Care gọi đánh răng đều đặn là cách hiệu quả nhất để giữ răng miệng mèo khỏe nhưng không nói cụ thể bao lâu một lần.

Tình huống minh họa: lịch tập hai tuần cho chó con mới tập

Lịch dưới đây chỉ là ví dụ để bạn thấy cách chia nhỏ từng bước, không phải lịch chuẩn và không phải ca có thật. Bạn có thể kéo dài mỗi bước nếu bé còn ngại.

Nguồn / độ chính xác: các bước lấy từ hướng dẫn tập của VCA và PDSA. Chia theo ngày là ví dụ của ban biên tập; hai nguồn không đưa lịch cụ thể theo ngày.

Nhai gặm, thức ăn khô và đồ chơi: giúp được đến đâu?

Nhiều chủ nuôi hay hiểu lầm chỗ này. Các nguồn đều đồng ý: không món nào thay được đánh răng.

Nguồn / độ chính xác: Merck và PDSA viết chủ yếu cho chó. International Cat Care nói mối liên hệ giữa chế độ ăn và bệnh răng ở mèo chưa rõ, một số loại thức ăn thiết kế để cọ mảng bám khi nhai và có thể do bác sĩ đề xuất. Chúng tôi không nêu tên sản phẩm.

Lấy cao răng: vì sao phải gây mê?

Khi đã có cao răng, đánh răng không lấy được nữa. Merck nói cao răng chỉ lấy được bằng cạo vôi và đánh bóng chuyên nghiệp (làm dưới gây mê toàn thân); International Cat Care nói thường cần gây mê để cạo vôi đánh bóng. PDSA giải thích khi gây mê, bác sĩ khám và làm sạch được toàn bộ răng, kể cả dưới đường viền nướu, và có những vùng trong miệng thường không nhìn thấy được nếu không gây mê. Merck ghi cạo vôi khi tỉnh chỉ làm mặt răng trông sạch hơn mà không cải thiện sức khỏe nha chu, còn PDSA cảnh báo làm răng không gây mê có thể làm tổn thương răng và nướu, gây đau và khó chịu cho chó, và khiến bệnh bị phát hiện muộn hơn.

Với chó, PDSA cho biết hầu hết chó bệnh răng cần làm răng dưới gây mê, từ cạo vôi đánh bóng đến nhổ răng lung lay, nhiễm trùng hoặc gãy; thường kê thuốc giảm đau, và kháng sinh không phải lúc nào cũng cần. Với mèo, International Cat Care cho biết viêm nướu nặng cũng thường cần gây mê. Merck ghi răng lung lay vì mất bám dính thường nên nhổ, và bệnh tái phát nếu cách chăm sóc ở nhà không thay đổi.

Gây mê luôn có rủi ro, nhất là với bé già hoặc có bệnh nền. Hãy hỏi bác sĩ về xét nghiệm trước gây mê, thuốc giảm đau và chăm sóc sau khi về. Chúng tôi không đưa giá: giá khác nhau giữa các phòng khám và chúng tôi chưa khảo sát giá. Cách chọn nơi làm răng cho bé có ở bài chọn phòng khám thú y; với bé già, xem thêm chó mèo già: câu hỏi cho buổi khám định kỳ.

Riêng với mèo: những điều khác chó

International Cat Care nêu hai bệnh răng đặc trưng của mèo. Một là tổn thương tiêu răng (FRL): răng bị bào mòn, thường ở sát nướu, rất nhạy cảm nên mèo thường đau; để lâu, thân răng có thể gãy còn chân răng nằm lại. Ước tính hơn 70% mèo trên năm tuổi có ít nhất một tổn thương như vậy. Hai là viêm nướu miệng mạn tính, gây đau dữ dội, và ở ca nặng có thể phải nhổ toàn bộ răng má.

International Cat Care khuyên khám răng mèo ít nhất mỗi 12 tháng, và mỗi 3 đến 6 tháng với mèo đã từng có vấn đề răng miệng; vì vậy khám răng định kỳ vẫn cần dù bạn đánh răng đều. Với mèo đang viêm nướu nặng (có tụt nướu, túi nha chu), nguồn này nói đánh răng không còn giúp được và mèo thường cần gây mê để cạo vôi.

Biên soạn: đội ngũ Chăm Sóc Thú Cưng · nguồn ghi trong bài · cách chúng tôi viết