Giảm bạch cầu là bệnh virus lây rất mạnh, nguy hiểm nhất với mèo con và mèo chưa tiêm. Bài này có dấu hiệu cần đi ngay, cách dọn nhà và lịch vắc xin.
Giảm bạch cầu ở mèo là bệnh gì?
Bệnh do virus FPV (feline panleukopenia virus) gây ra, một loại parvovirus ở mèo; nhiều người gọi tắt là "bệnh giảm bạch cầu" hay "parvo mèo". Virus phá các tế bào đang phân chia nhanh ở ruột và tủy xương: mèo nôn, tiêu chảy, mất nước rất nhanh, còn bạch cầu tụt xuống nên bé mất sức chống nhiễm khuẩn.
FPV không lây sang người và không gây bệnh cho chó. Nhưng chiều ngược lại thì có: các chủng parvo đang lưu hành ở chó có thể lây sang mèo và gây bệnh giống hệt giảm bạch cầu. Nhà có chó con mắc parvo thì mèo chưa tiêm cũng phải tách riêng. Về bệnh ở chó, xem bài parvo ở chó con: dấu hiệu và khử trùng.
Vắc xin phòng bệnh này rất hiệu quả, miễn dịch lâu dài; xem lịch tiêm phòng cho chó mèo.
Mèo nào dễ mắc, và bệnh vào nhà bằng đường nào?
Dễ phát bệnh nhất là mèo con, mèo đang ốm và mèo chưa tiêm; mèo ốm vì bệnh này thường ở độ tuổi từ 4 tuần đến 2 tuổi. Cửa hàng thú cưng, trại cứu hộ và đàn mèo hoang chưa tiêm là nơi virus tích tụ, nên mèo con nhặt ngoài đường hay mua về cần ở riêng cho đến khi đi khám. Mèo mua ở cửa hàng hay qua mạng thì xem sổ tiêm: mũi nào, ngày nào, có tem vắc xin dán trong sổ không.
Mèo bệnh thải virus qua phân, chất nôn, nước tiểu và dịch mũi. Lồng, khay cát, bát ăn, giày, quần áo và tay người đều mang được virus. Ở chung cư, chỉ cần giẫm qua chỗ mèo hoang đi vệ sinh ở hầm xe rồi đi giày vào nhà.
Theo Trung tâm Sức khỏe Mèo Cornell, nếu không khử trùng đúng, virus có thể sống trong nhà nhiều tháng, có khi hơn một năm; Cẩm nang Thú y Merck ghi tới 1 năm trong điều kiện thuận lợi. Thời gian ủ bệnh thường 2–7 ngày, có khi tới 14 ngày, nên mèo con trông khỏe hôm nhặt về vẫn có thể ốm vài ngày sau.
Dấu hiệu nào là phải đi thú y ngay?
Hay gặp: tiêu chảy, nôn, sốt (có thể tới 40–41,7°C), lờ đờ, bỏ ăn, mất nước (mắt trũng, lợi khô), đau bụng. Nôn thường bắt đầu 1–2 ngày sau khi sốt, ra dịch mật; tiêu chảy không phải lúc nào cũng có. Ở mèo con nhặt ngoài đường hay ở trại cứu hộ, chết đột ngột có khi là dấu hiệu đầu tiên người nuôi thấy.
| Bạn thấy gì | Mèo con, mèo chưa tiêm | Mèo lớn đã tiêm đủ |
|---|---|---|
| Nôn hoặc tiêu chảy kèm lờ đờ, bỏ ăn | Đi ngay, gọi trước báo nghi giảm bạch cầu | Gọi phòng khám hỏi trong ngày |
| Mèo con dưới 8 tuần bỏ bú hoặc bỏ 1–2 bữa, sờ thấy lạnh | Đi ngay | Không áp dụng |
| Sờ tai, bụng thấy nóng, nằm một chỗ, không chơi | Đi ngay | Gọi hỏi |
| Mắt trũng, lợi khô | Đi ngay: mất nước | Đi ngay |
| Lả, không đứng dậy, sờ thấy lạnh | Đi ngay, cấp cứu | Đi ngay, cấp cứu |
| Nôn một lần, vẫn ăn và chơi bình thường | Gọi phòng khám và cho bé đi khám ngay trong ngày, không chờ sang hôm sau | Theo dõi; xem bài nôn, tiêu chảy |
Lưu ý về nguồn: dấu hiệu theo Trung tâm Sức khỏe Mèo Cornell và Cẩm nang Thú y Merck (Merck ghi hạ thân nhiệt, hạ đường huyết xuất hiện ở ca nặng). Cách chia "đi ngay / gọi hỏi" và mốc "dưới 8 tuần" là lời khuyên thận trọng của chúng tôi, không thay chẩn đoán.
Khi gọi, nói rõ bé mấy tuần tuổi, đã tiêm mũi nào, mới nhặt về hay mới gặp mèo lạ, để phòng khám chuẩn bị chỗ cách ly. Nôn và tiêu chảy nói chung có ở bài chó mèo nôn, tiêu chảy: khi nào cần khám.
Ở phòng khám, bác sĩ làm gì?
Bệnh không có thuốc đặc trị. Bác sĩ thường xét nghiệm để xác định bệnh, rồi cho bé nằm cách ly và chăm sóc hỗ trợ: truyền dịch, hỗ trợ dinh dưỡng, chống nôn, phòng nhiễm khuẩn. Bạn nên biết trước đây là bệnh nặng: theo ABCD, dù điều trị tích cực vẫn có 30–50% mèo mắc bệnh không qua khỏi; bé nào qua được thì dấu hiệu thường dịu đi sau khoảng một tuần. Vì thế việc bạn làm được ngay là đưa bé đi sớm, tách bé khỏi mèo khác và dọn nhà đúng cách.
Đừng tự mua thuốc tiêm, "huyết thanh", thuốc cầm tiêu chảy của người hay men tiêu hóa cho bé dùng thay cho đi khám, và đừng cho mèo con uống sữa bò. Những thứ này làm mất thời gian quý; riêng huyết thanh (kháng thể) còn khiến bé phải hoãn tiêm vắc xin ít nhất 3 tuần, nên chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
Nhà có mèo bệnh, dọn dẹp và khử trùng thế nào?
Virus này không có vỏ bọc nên chịu được nhiều chất tẩy rửa thông thường. Sản phẩm gốc amoni bậc bốn (quaternary ammonium, có trong một số nước lau sàn, xịt khử trùng) dù nhãn ghi diệt được parvovirus nhưng nhiều lần không hiệu quả trong thực tế. Đọc thành phần trên nhãn và dùng Javel theo các bước dưới đây.
| Bước | Cách làm |
|---|---|
| 1. Lau sạch trước | Đeo găng, hốt phân, chất nôn, lau bề mặt bằng nước và xà phòng. Javel không diệt được virus nằm dưới lớp chất bẩn. |
| 2. Pha Javel | Dùng Javel (thuốc tẩy gia dụng, natri hypoclorit) loại không mùi, chai ghi rõ nồng độ. Javel khoảng 5–6%: 1 phần Javel với khoảng 30 phần nước (khoảng 120 ml trong 4 lít). Chai ghi 3%: pha gấp đôi lượng Javel (khoảng 250 ml trong 4 lít). Chai không ghi nồng độ: chọn chai khác hoặc hỏi bác sĩ. |
| 3. Để đủ thời gian | Để bề mặt ướt dung dịch ít nhất 10 phút, rồi lau lại bằng nước sạch. Mở cửa cho thoáng, để mèo ra khỏi phòng đến khi khô. |
| 4. Không trộn | Không trộn Javel với chất tẩy rửa khác. |
| 5. Đồ vải | Chăn, khăn, nệm: giũ sạch chất bẩn, giặt nước nóng với bột giặt có chất tẩy, không nhét đầy máy, sấy nóng. Đồ dính bẩn nhiều hoặc không giặt, không khử trùng được thì bỏ đi. |
| 6. Tay, giày | Đeo găng và rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần chạm mèo bệnh; nước rửa tay khô không diệt được parvovirus. Thay áo, để giày ngoài cửa. |
Lưu ý về nguồn: Cẩm nang Thú y Merck (tỷ lệ 1:32 với thuốc tẩy 6%, 10 phút), Trung tâm Sức khỏe Mèo Cornell, Chương trình Koret (UC Davis). Quy đổi ra ml và mức pha cho Javel 3% là phép tính của chúng tôi.
Mèo bệnh ở riêng bao lâu? Mèo đã khỏi vẫn có thể thải virus qua phân đến 6 tuần sau khi hồi phục, nên giữ bé tách khỏi mèo chưa tiêm trong thời gian đó và tiếp tục khử trùng khay cát. Thời điểm cụ thể theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bao lâu thì nuôi mèo mới được? Chưa có mốc chờ cố định. Virus có thể sống khoảng 1 năm trong nhà, và khử trùng kỹ vẫn chưa chắc đủ với mèo chưa có miễn dịch. Cách an toàn là chỉ đón mèo đã tiêm xong loạt mũi đầu đời, và hỏi bác sĩ trước khi đón bé về.
Vắc xin phòng giảm bạch cầu tiêm thế nào?
Đây là vắc xin cơ bản cho mọi mèo, kể cả mèo chỉ ở trong nhà (WSAVA 2024). Mũi phối hợp còn phòng herpesvirus và calicivirus, xem bài cúm mèo: hắt hơi, chảy mắt mũi. Lịch đầy đủ và bảng giá tiêm phòng tham khảo có ở bài lịch tiêm phòng.
- Mèo con: mũi đầu không sớm hơn 6 tuần tuổi, nhắc mỗi 2–4 tuần theo WSAVA (nhiều phòng khám hẹn 3–4 tuần) đến 16 tuần tuổi trở lên. Ở nơi nguy cơ đặc biệt cao, bác sĩ có thể kéo lịch đến 20 tuần.
- Mũi thêm sau đợt tiêm đầu: các hướng dẫn khuyên tiêm lúc khoảng 6 đến 16 tháng tuổi tùy lịch, để bảo vệ cả những bé chưa đáp ứng ở các mũi trước. Bác sĩ chọn thời điểm cho bé.
- Nhắc lại: mèo nguy cơ thấp nhắc lúc 3 tuổi, sau đó không dày hơn 3 năm một lần; mèo hay đi gửi khách sạn có thể cần nhắc dày hơn, tới mỗi năm một lần.
- Mèo lớn chưa tiêm: thường tiêm 2 mũi cách nhau 2–4 tuần.
- Mèo mang thai, mèo con rất nhỏ: mèo con dưới 4 tuần tuổi và mèo đang mang thai không tiêm loại vắc xin sống (làm từ virus đã làm yếu); báo bác sĩ để chọn loại phù hợp.
Tìm nơi tiêm: tiêm phòng chó mèo ở Hà Nội · tiêm phòng chó mèo ở TP. Hồ Chí Minh.
