Nghi bé ăn bả chuột thì gọi bác sĩ thú y ngay và đưa bé đi khám, đừng chờ triệu chứng: bả chống đông thường 3–5 ngày sau mới gây chảy máu. Bao bì hay ảnh nhãn rất cần, vì phải biết hoạt chất mới đánh giá được nguy cơ.
Biên soạn: đội ngũ Chăm Sóc Thú Cưng · cập nhật · 6 phút đọc · cách chúng tôi viết
Các bước chung khi nghi ngộ độc và các dấu hiệu cấp cứu chó mèo khác có ở hai bài riêng.
Làm gì trong 5 phút đầu?
Đưa bé ra xa chỗ đặt bả. Giữ lại bao bì hoặc ảnh nhãn. Bả còn sót thì chụp ảnh, giữ trẻ nhỏ và vật nuôi khác tránh xa.
Gọi phòng khám thú y ngay. Nói bé ăn bả lúc nào, khoảng bao nhiêu, bé nặng bao nhiêu ký, có dấu hiệu gì. Hỏi phòng khám có nhận ca này ngay không. Số đầu không nghe máy thì gọi số khác.
Chụp rõ nhãn: tên sản phẩm, hoạt chất, nơi mua. Mất bao bì thì nói bả dạng gì (viên, khối, hạt, bột) và mua ở đâu.
Đưa bé đi, kể cả khi bé vẫn vui vẻ. Nghi bả kẽm/nhôm phosphide (loại sinh khí độc) hoặc chưa biết loại: đi ô tô thì mở kính xe ngay từ lúc lên xe, phòng khi bé nôn dọc đường, và báo tài xế, vì khí từ chất nôn có thể kích ứng phổi cả người.
An toàn cho người: bả phosphide sinh khí độc phosphine (mùi cá ươn hoặc tỏi) trong dạ dày. Khí từ chất nôn của bé có thể kích ứng phổi cả người lẫn thú. Mở cửa cho thoáng, không cúi sát, không gom chất nôn vào túi mang theo, chỉ chụp ảnh. Ai hít phải hoặc dính chất nôn thì hỏi cơ sở y tế; thấy khó chịu thì đi khám ngay.
Những việc không được làm
Không chờ xem có triệu chứng không: đưa đi càng sớm càng dễ chữa. Không cho bé ăn gì, không tự gây nôn: chỉ gây nôn khi bác sĩ thú y dặn qua điện thoại; nghi bả phosphide thì để phòng khám làm. Với mèo, không có cách nào an toàn để gây nôn ở nhà.
Không cho uống nước muối. Muối nhiều làm natri máu tăng cao, gây loạng choạng, run, co giật, hôn mê.
Không cho uống sữa, không cho ăn cơm, bánh mì, lòng trắng trứng hay thứ gì "để hút độc". Sữa không giúp bé nôn, và với bả phosphide, thức ăn trong dạ dày làm sinh thêm khí độc.
Không cho uống bài "giải độc" truyền miệng nào. Không có thức uống nào ở nhà thay được thuốc giải.
Không tự mua hay nhờ tiệm tiêm vitamin K cho bé. Thuốc không kê đơn và đồ ăn giàu vitamin K không thay được thuốc giải kê đơn. Lỡ cho dùng rồi thì vẫn đi khám và báo bác sĩ, vì nó làm thay đổi lịch xét nghiệm đông máu.
Không thò tay móc họng bé. Cách này không làm bé nôn, lại dễ làm tổn thương họng hoặc bị cắn.
Đi thú y ngay khi…
Đi cấp cứu ngay, không chờ
Bé ăn bả chuột hoặc ăn con chuột nghi dính bả, kể cả khi chưa có dấu hiệu.
Gục, yếu lả, lợi trắng hoặc rất nhợt, thở gấp, bụng to dần: đi ngay, gọi phòng khám trên đường.
Mệt, bỏ ăn, ho, khó thở, chảy máu cam, bầm tím, tiểu hoặc phân có máu trong khoảng 1 tuần sau khi ăn bả.
Run, loạng choạng, cứng người, chân duỗi cứng, co cứng từng cơn khi bị chạm hay nghe tiếng động, co giật, liệt chân (xem bài chó mèo co giật).
Nôn, chướng bụng, đau bụng hoặc khó thở ngay sau khi ăn bả.
Uống nhiều, tiểu nhiều, lừ đừ, bỏ ăn trong vài ngày sau khi ăn bả.
Mỗi loại bả gây dấu hiệu lúc nào?
Các loại bả có thể trông giống hệt nhau, nên đừng đoán theo màu hay hình dạng. Nhãn trên bao bì là cách chắc nhất để biết loại nào.
Các nhóm bả chuột và dấu hiệu theo nguồn thú y
Nhóm
Dấu hiệu bắt đầu
Dấu hiệu hay gặp
Chống đông máu (như brodifacoum, bromadiolone, warfarin)
Thường sau 3–5 ngày, có khi đến 7 ngày
Mệt, bỏ ăn (có khi trước lúc chảy máu), yếu, lợi nhợt, ho, khó thở; ít gặp hơn: chảy máu cam, bầm tím, tiểu ra máu
Bromethalin (tên dễ nhầm với nhóm chống đông)
Từ khoảng 2 giờ đến 36 giờ; có thể chậm 1–5 ngày, ở mèo hay gặp dạng chậm này
Đi loạng choạng, run, co giật, liệt chân sau
Cholecalciferol (vitamin D3)
Thường 18–36 giờ; suy thận sau 2–3 ngày
Lừ đừ, bỏ ăn, uống nhiều, tiểu nhiều; nặng hơn là nôn ra máu, phân có máu
Kẽm phosphide, nhôm phosphide
Nhanh, có khi trong vài phút; hiếm khi đến 24 giờ
Nôn, chướng bụng, đau bụng, chạy lung tung và tru, khó thở, co giật, gục
Strychnine
Rất nhanh, thường 30–60 phút
Bồn chồn, cứng người; co cứng từng cơn khi bị chạm, nghe tiếng động hoặc gặp ánh sáng mạnh; co giật
Nguồn / độ chính xác: Cẩm nang Thú y Merck, Pet Poison Helpline, ASPCA (Mỹ), mốc thời gian phần lớn ghi cho chó. Chưa có nguồn chính thức về loại bả đang bán ở Việt Nam.
Các mốc này không phải thời gian an toàn để chờ: nghi ăn bả là đi ngay.
Bả chống đông để trong nhà nhiều ngày, bé có thể đã ăn nhiều lần: dấu hiệu có thể đến sớm hơn. Với cholecalciferol và phosphide, một lượng nhỏ cũng có thể gây ngộ độc nặng.
Để phòng lần sau, cất bả chuột cùng các cây, hóa chất và thuốc độc trong nhà ngoài tầm với của bé, ghi lại chỗ đã đặt bả và kiểm tra thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp
Mèo ăn con chuột nghi bị đánh bả thì sao?
Đi cấp cứu ngay, gọi phòng khám trên đường và kể rõ: thú nuôi có thể ngộ độc khi ăn chuột đã ăn bả. Mèo ít bị ngộ độc bả chống đông hơn chó nhưng vẫn có thể bị, và nhạy hơn chó với bromethalin.
Bả không có nhãn, không biết loại gì thì có cần đi không?
Có, đi cấp cứu ngay. Bả mua lẻ không nhãn, hoặc do hàng xóm, ban quản lý tòa nhà đặt, thì coi như chưa biết loại. Bác sĩ vẫn điều trị được khi chưa biết loại bả; hỏi người đặt tên sản phẩm nếu được.
