Ho sâu, sốt, mệt, bỏ ăn và thở nhanh hơn thường ngày có thể là dấu hiệu viêm phổi.
Đi thú y ngay, kể cả ban đêm, nếu bé thở rất khó, lợi (nướu) trắng, xám hoặc tím, đã gục, hoặc mèo thở há miệng, thở gấp khi đang nằm nghỉ. Các dấu hiệu khác ở cuối bài; nơi nhận ca đêm ở từng thành phố.
Chó mèo bị viêm phổi có dấu hiệu gì?
Chó mèo bị viêm phổi thường mệt, bỏ ăn, ho sâu và sốt vừa. Ở chó, bệnh nặng hơn thì thở gắng sức, thở phì phò bằng môi, lợi tím tái, rõ nhất sau khi chạy nhảy. Mèo còn có thể thở nhanh, tim đập nhanh, chảy nước mũi xanh hoặc vàng.
Theo Trung tâm Sức khỏe Mèo Cornell, viêm phổi ở mèo rất hiếm. Bạn không cần tự đoán bệnh: cứ nhìn hơi thở và màu lợi của bé. Các tình huống cấp cứu khác có ở bài chó mèo cần cấp cứu khi nào.
Ho cũng không phải lúc nào cũng là viêm phổi. Các kiểu ho hay gặp đã có bài riêng:
- Chó ho khan như tiếng ngỗng sau khi gửi khách sạn, đi spa: ho cũi chó.
- Chó nhỏ như Poodle, Phốc sóc, Chihuahua ho tiếng ngỗng: xẹp khí quản.
- Chó con chưa tiêm đủ mà chảy mũi, chảy mắt, sốt, ho: bệnh care.
- Mèo hắt hơi, chảy mắt mũi: cúm mèo. Mèo ho từng cơn: hen suyễn ở mèo.
Vì sao chó mèo bị viêm phổi?
Nguyên nhân hay gặp nhất là virus ở đường hô hấp dưới; virus mở đường cho vi khuẩn vào phổi. Nấm (bé hít bào tử từ đất) và ký sinh trùng trong phế quản cũng có thể gây viêm phổi. Vì vậy chó mèo đang bị care, ho cũi hay cúm mèo mà bỗng sốt lại, bỏ ăn, thở nhanh thì cần khám lại.
Tiêm phòng đủ theo lịch tiêm phòng cho chó mèo giúp giảm nguy cơ care ở chó và cúm mèo ở mèo. Mũi cơ bản không phòng được mọi nguyên nhân gây viêm phổi, còn vắc xin ho cũi thường là mũi riêng: hỏi bác sĩ bé có cần tiêm không.
Nhóm thứ hai là viêm phổi do sặc: thức ăn, thuốc hay chất nôn đi nhầm vào phổi. Bé có thể bị khi nôn nhiều, bị ép ăn, được cho uống thuốc sai cách hoặc vừa gây mê. Chó có bệnh ở họng hoặc thực quản (như phình thực quản) dễ bị hơn, nên chó hay trớ thức ăn, nuốt khó thì nên đi khám. Mèo dễ sặc dầu khoáng (dầu parafin), nên đừng tự cho mèo uống dầu khoáng chữa táo bón.
Viêm phổi do sặc thường khó qua khỏi, kể cả khi đã chữa (Cẩm nang Thú y Merck). Bé vừa sặc sữa, thuốc hay chất nôn mà sau đó thở khó dần, lợi đổi màu thì Đi thú y ngay, đừng chờ.
Chưa đến mức cấp cứu thì đi khám lúc nào?
| Bạn thấy | Làm gì |
|---|---|
| Nhịp thở lúc bé ngủ trên 30 lần/phút, đếm lại mấy lần vẫn vậy | Gọi thú y ngay |
| Chó thở nhanh hơn hoặc ồn hơn thường ngày, nhưng nằm yên vài phút ở chỗ mát là thở êm lại, lợi vẫn hồng | Đi khám trong ngày |
| Mèo ho thành từng cơn, giữa các cơn vẫn thở bình thường | Đi khám trong ngày: gọi phòng khám, quay video cơn ho cho bác sĩ xem |
| Ho kèm sốt trên 39,2°C (đo ở hậu môn), mệt, ăn ít, nhưng vẫn thở êm, lợi hồng | Đi khám trong ngày, đừng để sang hôm sau |
| Mèo trưởng thành bỏ ăn khoảng 24 giờ; mèo con trên 6 tuần tuổi bỏ ăn | Đi khám trong ngày; mèo con thì gọi phòng khám ngay hôm đó, đừng chờ đủ 24 giờ |
Bé dưới 6 tháng tuổi, bé già hoặc đang có bệnh khác thì lên một mức so với bảng trên: dòng hẹn khám thành đi khám trong ngày, dòng đi khám trong ngày thành đi thú y ngay.
Mèo khỏe có thể thở dốc một lúc ngay sau khi chơi; mèo đang ốm, đang ho, sốt mà thở há miệng thì đi thú y ngay. Bé đang thở gấp, há miệng hay lợi đổi màu thì đi luôn, đừng giữ bé lại để đo nhiệt độ hay đếm nhịp thở. Không chắc thì gọi phòng khám.
Nhịp thở lúc ngủ là con số dễ theo dõi nhất ở nhà: bình thường khoảng 15–30 lần/phút ở cả chó và mèo. Cách đếm có trong bài đo nhiệt độ, nhịp thở cho chó mèo tại nhà.
Viêm phổi có tự khỏi không, có chữa được không?
Đừng chờ bệnh tự khỏi: mèo bị viêm phổi mà chữa muộn thì khả năng qua khỏi kém đi. Chữa thế nào là tùy nguyên nhân.
Ở phòng khám, bác sĩ thường chụp X-quang ngực, có khi lấy dịch đường thở để xét nghiệm và chọn thuốc. Điều trị thường gồm kháng sinh, thở oxy nếu lợi tím, có khi thêm truyền dịch, xông khí dung bằng máy cho đường thở đỡ khô, thuốc giãn phế quản và vỗ nhẹ lồng ngực. Những việc này do bác sĩ làm hoặc hướng dẫn.
Chó mèo bị viêm phổi bao lâu thì khỏi?
Không có con số chung. Với mèo, phần lớn bé nằm viện 4–5 ngày, có bé về sau 2–3 ngày, rồi uống thuốc ở nhà vài tuần, có khi vài tháng. Khoảng 2 tuần sau khi ra viện, mèo được chụp lại X-quang ngực; thuốc thường uống đến khi phim phổi bình thường.
Với cả chó và mèo, bác sĩ thường hẹn chụp lại phổi khoảng 2 tuần một lần hoặc sớm hơn, và cho dùng thuốc thêm một thời gian sau khi hết dấu hiệu và phim phổi đã sạch. Vì vậy đừng tự ngừng thuốc khi bé vừa đỡ, và giữ đúng lịch tái khám.
Chó mèo bị viêm phổi uống thuốc gì?
Chỉ bác sĩ thú y quyết định, sau khi khám. Virus, vi khuẩn, nấm hay sặc cần cách chữa khác nhau; loại thuốc, liều, số ngày còn tùy cân nặng, tuổi và bệnh nền của bé.
- Không cho uống thuốc của người, kể cả thuốc hạ sốt, giảm đau: mèo đặc biệt nhạy với paracetamol, còn ibuprofen có thể gây loét, thủng dạ dày ở chó. Bé lỡ uống thuốc của người: Đi thú y ngay, mang theo vỉ thuốc.
- Không tự mua kháng sinh ở hiệu thuốc, không dùng thuốc thừa của lần trước, không nhờ cửa hàng thú cưng tiêm hay truyền dịch cho bé khi chưa có bác sĩ khám.
- Cho uống thuốc nước từ từ, không nhanh hơn bé nuốt kịp. Nhờ bác sĩ chỉ cách cho uống trước khi về.
- Không xông tinh dầu, không xoa dầu gió, không bôi dầu tràm, nhất là với mèo: nhiều loại tinh dầu độc với mèo.
- Không cho ăn tỏi, hành để "tăng đề kháng": hành tỏi độc với chó mèo. Không đổ nước gừng, mật ong vào miệng bé: bé đang khó thở mà bị đổ nước vào miệng thì dễ sặc.
Chăm bé ở nhà trong thời gian chữa thế nào?
Mỗi ngày trong lúc bé đang chữa
- Cho bé nằm chỗ ấm, khô, tránh gió lùa. Mùa nóng vẫn bật quạt hay điều hòa được, chỉ đừng để gió thổi thẳng vào bé.
- Không hút thuốc, không đốt nhang, nhang muỗi, bếp than hay dùng xịt phòng gần bé.
- Cho uống thuốc đúng giờ, đủ số ngày bác sĩ dặn.
- Để sẵn nước sạch. Không banh miệng ép ăn, không tự bơm sữa hay cháo; bé bỏ ăn thì gọi bác sĩ.
- Đếm nhịp thở lúc bé ngủ mỗi ngày, ghi lại kèm giờ đếm.
- Cho bé nghỉ, không dắt chạy hay chơi mạnh cho đến khi bác sĩ cho phép.
- Giữ bé riêng với chó mèo khác cho đến khi bác sĩ biết nguyên nhân.
Viêm phổi ở chó mèo có lây không, có lây sang người không?
Tùy nguyên nhân. Viêm phổi sau ho cũi hay cúm mèo thì mầm bệnh lây được giữa các con vật, qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, qua đồ dùng chung như bát ăn, đồ chơi và cả bàn tay người chăm. Viêm phổi do nấm phần lớn do bé hít bào tử từ đất, không lây từ con này sang con khác. Viêm phổi do sặc là do thức ăn, thuốc hay chất nôn đi nhầm vào phổi.
Hai virus chính gây cúm mèo không có nguy cơ lây sang người đã biết. Vi khuẩn Bordetella (một tác nhân ho cũi) lây sang người thì rất hiếm, chủ yếu ở người suy giảm miễn dịch (theo Đại học Thú y Hoàng gia Anh, RVC). Rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần lau mũi hay cho bé uống thuốc; người suy giảm miễn dịch nên nhờ người khác chăm bé.
Riêng cúm gia cầm (H5N1): mèo có thể nhiễm khi ăn thịt, sữa hoặc thức ăn sống từ con vật nhiễm bệnh. Mèo ăn đồ sống mà có dấu hiệu thần kinh (loạng choạng, run, co giật, mù) hoặc lả nhanh: Đi thú y ngay. Xem thêm bài cúm mèo.
Ví dụ: Quýt thở nhanh sau một tuần bị cúm mèo
Quýt là mèo ta 4 tháng tuổi, nặng 1,8 kg, bị cúm mèo được 6 ngày. Hắt hơi đã đỡ, nhưng từ sáng Quýt bỏ ăn, nước mũi chuyển sang xanh vàng.
- 21 giờ: Quýt nằm yên mà ngực phập phồng nhanh; chủ đếm được 48 lần/phút. Nhịp thở lúc ngủ trên 30 thì đã phải gọi bác sĩ, còn mèo thở gấp lúc nằm nghỉ là mức Đi thú y ngay, nên chủ không đếm thêm, không đo nhiệt độ.
- 21 giờ 15: chủ gọi nơi nhận ca đêm, dùng khăn phủ hờ chỉ để nhấc Quýt vào lồng, không quấn quanh ngực; lồng thông thoáng, không trùm kín. Một người lái xe, một người giữ lồng. Không bơm sữa ép ăn.
- Ở phòng khám: bác sĩ chụp X-quang và giữ Quýt lại theo dõi. Nằm viện mấy ngày, thuốc gì, khi nào chụp lại là do bác sĩ hẹn.
Ví dụ minh họa của ban biên tập, không phải ca bệnh thật.


