Chó mèo ngứa, gãi nhiều: nguyên nhân có thể và khi nào đi khám

Chó mèo gãi, liếm, cắn da mãi không thôi là chuyện rất nhiều nhà nuôi gặp. Dưới đây là chỗ ngứa nói lên điều gì, những việc làm ngay ở nhà, lúc nào đặt lịch khám và lúc nào phải đi ngay, kể cả ban đêm.

Gãi bao nhiêu thì là quá nhiều?

PDSA (tổ chức thú y từ thiện của Anh) lấy mốc khá dễ nhớ: chó mèo gãi hoặc liếm đều đặn hơn 4–5 lần mỗi ngày là không bình thường. Cũng nên để ý khi cơn gãi để lại dấu vết: mảng trụi lông, da đỏ, nổi mẩn, vết trầy do bé tự cào, lông ố nâu đỏ do nước bọt, da sẫm và dày lên. Ở mèo, bạn có thể sờ thấy những nốt nhỏ lổn nhổn như hạt cát dưới lông.

Nhiều bé gãi, liếm lúc bạn đi vắng hoặc không để ý. Nếu thấy lông thưa dần hay ố nâu mà chưa từng bắt gặp bé gãi, hãy coi như bé đang ngứa.

Ký sinh trùng như bọ chét, mạt là thứ bác sĩ thường loại trừ đầu tiên. Nếu bé chưa phòng bọ chét đều đặn, xem lịch phòng bọ chét, ve rận cơ bản cho chó mèo để biết nên hỏi bác sĩ những gì ở lần khám tới.

Chó mèo ngứa có thể do đâu?

Mỗi dòng dưới đây là một khả năng để bạn mô tả cho bác sĩ, không dùng để tự kết luận. Một bé có thể có hai, ba nguyên nhân cùng lúc, ví dụ dị ứng rồi gãi đến nhiễm trùng da. Cũng có khi nguyên nhân ban đầu đã hết mà bé vẫn ngứa vì da đã nhiễm trùng thêm.

Ghi chú: bảng gom từ Cẩm nang Thú y Merck, PDSA và International Cat Care (xem Nguồn tham khảo). Các nguồn mô tả dị ứng "theo mùa" ở vùng có bốn mùa; chúng tôi chưa có dữ liệu về mùa dị ứng của chó mèo ở Việt Nam. Bọ chét có thể gặp quanh năm, nhất là ở khí hậu nóng ẩm như nước mình, nên phòng đều đặn theo lịch bác sĩ, kể cả mùa lạnh.

Làm gì ngay ở nhà?

Những việc dưới đây không chữa được nguyên nhân, nhưng giúp da đỡ tổn thương thêm và bác sĩ tìm ra nguyên nhân nhanh hơn.

1. Rẽ lông kiểm tra. Xem lưng dưới, gốc đuôi, bụng, nách, kẽ chân, trong tai. Tìm bọ chét, chấm đen nhỏ, ve bám (hay ở tai, cổ, kẽ chân), da đỏ, vảy, vết loét, mùi lạ. Thấy ve thì đừng giật mạnh hay bóp, hỏi bác sĩ cách gỡ.
2. Chụp ảnh và ghi lại. Chỗ ngứa, giờ hay gãi, từ ngày nào, có đổi thức ăn, đồ ăn vặt, bột giặt, nước lau nhà, cây cảnh mới ngoài ban công gần đây không.
3. Hỏi bác sĩ cách phòng bọ chét cho cả nhà. Nhà có nhiều chó mèo thì tất cả cần phòng cùng lúc. Hút bụi thường xuyên và giặt chăn, đệm của bé, vì phần lớn bọ chét và trứng nằm trong nhà.
4. Bớt thứ gây kích ứng. Tạm ngưng xịt thơm phòng, nước hoa, bình xịt gần chỗ bé nằm. Chó hay đi cỏ cao thì lau, rửa chân sau khi về.
5. Không cho bé liếm vết đỏ, ướt. Cho bé đeo vòng chống liếm (loa) hoặc mặc áo thun cũ trong lúc chờ khám.
6. Đừng bôi, đừng cho uống gì. Không dùng thuốc của người, dầu tự pha, lá trầu, thuốc nam, thuốc mỡ không rõ nguồn gốc. Mèo tự liếm lông mỗi ngày nên dễ liếm phải thứ bạn bôi lên da.

Ví dụ: bé Bơ liếm chân và gãi tai

Tình huống giả định để minh họa, không phải ca có thật.

• Bạn thấy gì. Bơ, chó Poodle 2 tuổi ở TP.HCM. Hai tuần nay Bơ liếm bàn chân trước nhiều lần mỗi tối, kẽ chân ngả màu nâu đỏ. Mấy hôm nay Bơ còn gãi tai và cọ mặt xuống sàn. Bạn rẽ lông không thấy bọ chét. Lần phòng bọ chét gần nhất đã cách đây ba tháng.
• Có thể là gì. Chân, mặt, tai là những chỗ hay ngứa khi dị ứng, nhưng bọ chét, nhiễm trùng da và viêm tai đều có thể gây kiểu ngứa này. Ở nhà bạn không phân biệt được.
• Vì sao không chờ. Bơ đã gãi tai, lắc đầu. Viêm tai gây đau, nên bạn đặt lịch khám càng sớm càng tốt, trong ngày hoặc hôm sau.
• Chuẩn bị. Ảnh kẽ chân và tai, tên hạt và đồ ăn vặt Bơ đang ăn, ngày phòng bọ chét gần nhất, chuyện nhà mới đổi nước lau sàn.
• Tại phòng khám. Bác sĩ có thể soi tai, lấy mẫu da, đề nghị phòng bọ chét lại cho Bơ và các bé khác trong nhà. Nếu sau đó Bơ vẫn ngứa, bác sĩ mới tính tới chế độ ăn thử, thường 6–12 tuần.

Bạn không cần đoán đúng nguyên nhân trước khi đi khám. Tìm ra nguyên nhân ngứa thường mất vài lần khám, vì bác sĩ phải loại trừ từng khả năng một.

Khi nào phải đi khám ngay?

Các mốc trên gom từ PDSA, International Cat Care, Cẩm nang Thú y Merck và lời khuyên của ban biên tập để bạn biết lúc nào cần đi khám, không phải chẩn đoán.

Phòng khám nhận ca đêm theo thành phố: Hà Nội · TP. Hồ Chí Minh · Đà Nẵng · Hải Phòng · Huế. Cần Thơ chưa có trang ca đêm riêng, xem danh sách phòng khám thú y Cần Thơ và gọi trước. Các bài khác về da, ký sinh trùng và bệnh thường gặp có ở cẩm nang sức khỏe chó mèo.

Câu hỏi thường gặp

Chó gãi nhiều nhưng không thấy bọ chét, có phải do bọ chét không?

Vẫn có thể. Con bọ chét khó thấy, và phần lớn bọ chét cùng trứng nằm trong nhà chứ không trên mình chó. Chấm đen nhỏ ở lưng dưới là dấu hiệu dễ tìm hơn. Bác sĩ có thể đề nghị phòng bọ chét cho cả nhà để loại trừ khả năng này.

Mèo liếm trụi bụng là do ngứa hay do stress?

Phần lớn mèo liếm quá mức bắt đầu từ bệnh da hoặc đau, ví dụ dị ứng bọ chét hay đau đường tiết niệu. Căng thẳng thường đi kèm, nhưng hiếm khi là nguyên nhân duy nhất. Nên cho bé đi khám trước khi kết luận "bé bị stress".

Có cho chó mèo uống thuốc chống dị ứng của người được không?

Không nên tự cho. Thuốc chống ngứa của người không chắc có tác dụng với chó mèo. Kem bôi có corticoid của người, hay thuốc chống ngứa, thuốc tiêm mua ở cửa hàng khi bé chưa được khám, có thể che mất dấu hiệu bác sĩ cần xem và làm một số bệnh da như ghẻ demodex nặng thêm. Hỏi bác sĩ trước khi cho bé dùng bất kỳ thuốc nào.

Xét nghiệm máu có tìm ra bé dị ứng thức ăn không?

Hiện chưa đáng tin. Cách xác định dị ứng thức ăn là cho ăn thử theo chế độ bác sĩ hướng dẫn; ở chó thường kéo dài 6–12 tuần, bác sĩ sẽ báo thời gian cụ thể cho bé nhà bạn. Trong thời gian đó bé chỉ ăn đúng loại bác sĩ cho, không đồ ăn vặt hay đồ ăn người ngoài danh sách.

Tắm thường xuyên có làm bé đỡ ngứa không?

Tắm không chữa được nguyên nhân. Với một số bé dị ứng, bác sĩ có thể kê sữa tắm riêng để dùng kèm các cách điều trị khác, chứ không thay thế. Đừng tự đổi sữa tắm liên tục hoặc tắm nhiều lần ngay trước buổi khám. Nếu cần tắm, dùng sữa tắm cho chó mèo chứ không dùng dầu gội của người, đừng tắm hằng ngày, và sấy khô hẳn tới chân lông, nhất là mùa nồm ở miền Bắc hay mùa mưa ở miền Nam.

Chó mèo ngứa có lây sang người không?

Tùy nguyên nhân. Bọ chét có thể cắn người, và một số bệnh da do nấm hoặc mạt lây được qua tiếp xúc. Dị ứng là phản ứng của chính cơ thể bé nên không lây. Nếu người trong nhà cũng ngứa, nổi mẩn, hãy kể với bác sĩ thú y và đi khám bác sĩ của mình.