Nhà nuôi chó mèo nào cũng có lông trên sàn, trên sofa, trên áo. Phần lớn số lông đó là thay lông bình thường. Bài này giúp bạn phân biệt lúc nào chỉ cần chải lông kỹ hơn và lúc nào nên đưa bé đi khám.
Chó mèo rụng lông bao nhiêu là bình thường?
Lông chó mèo lúc nào cũng có lớp cũ rụng và lớp mới mọc, nên ngày nào bạn cũng thấy lông trên sàn, có giai đoạn nhiều hơn. Chỉ đáng lo khi lông rụng để lại mảng trụi hoặc làm bộ lông thưa rõ. Một số chó vốn có vài vùng lông mỏng mà không sao, nhưng lông rụng đột ngột ở chỗ mới hoặc theo kiểu mới thì nên để bác sĩ xem.
Cách kiểm tra đơn giản: chải một lượt rồi nhìn kỹ. Lông có đều không, có chỗ nào lộ da không, da hồng nhạt như thường hay đỏ, sẫm màu, có vảy. Xem cả tai, bụng, nách, kẽ chân và gốc đuôi.
Bọ chét là nguyên nhân nên loại trừ sớm, nhất là ở mèo. Nếu bé chưa phòng ve rận, bọ chét đều đặn, xem lịch tẩy giun và phòng ve rận, bọ chét cho chó mèo để biết nên hỏi bác sĩ những gì.
| Bạn thấy | Thường là thay lông | Nên đặt lịch khám |
|---|---|---|
| Bộ lông sau khi chải | Rụng nhiều nhưng lông vẫn đều | Mảng trụi, lông thưa dần, thấy rõ da |
| Vị trí | Rải rác khắp người | Một mảng riêng; thưa đều hai bên người; rụng đột ngột ở chỗ mới |
| Da | Bình thường, không đỏ | Đỏ, dày lên, đổi màu, có vảy, mụn, rỉ dịch |
| Bé | Ăn, chơi, ngủ như thường | Gãi, liếm, cắn một vùng; hoặc uống nhiều, tăng hay sụt cân |
| Diễn tiến | Nhiều lên một thời gian rồi giảm | Kéo dài, mảng trụi to dần hoặc có thêm mảng mới |
Lưu ý: tài liệu thú y gốc viết cho vùng có bốn mùa rõ. Chúng tôi chưa có nguồn về chu kỳ thay lông của chó mèo ở khí hậu Việt Nam, nên dòng "Diễn tiến" là gợi ý chung.
Rụng lông thành mảng: có thể do đâu?
Nguyên nhân chia làm hai nhóm lớn. Nhóm thứ nhất thường kèm viêm, đỏ, ngứa: bọ chét, mạt, nấm, vi khuẩn làm hỏng sợi lông hoặc nang lông, còn dị ứng gây ngứa khiến bé gãi, liếm đến rụng lông. Nhóm thứ hai làm lông mọc chậm lại và lúc đầu thường không ngứa: thiếu dinh dưỡng hoặc rối loạn nội tiết. Ở mèo, nhóm có viêm hay gặp hơn cả. Bảng dưới giúp bạn biết nên kể gì với bác sĩ, không dùng để tự kết luận.
| Nhóm | Bạn có thể thấy | Bác sĩ thường kiểm tra |
|---|---|---|
| Bọ chét, mạt, chấy rận | Gãi, cắn; mảng trụi; ở mèo có thể thưa đều hai bên người | Chải tìm bọ chét, cạo da soi tìm mạt; có thể thử một đợt kiểm soát bọ chét |
| Nấm da | Mảng tròn trụi lông, có vảy, có thể đỏ và ngứa; có thể lây sang người | Soi lông, cấy nấm. Đọc thêm các bệnh da lây được sang người và cách giữ vệ sinh trong nhà |
| Nhiễm khuẩn da | Da đỏ, ngứa, mụn, vảy, rỉ dịch | Lấy mẫu trên da soi tìm vi khuẩn, nấm men; cấy nếu cần |
| Dị ứng (bọ chét, thức ăn, môi trường) | Ngứa là chính: gãi, liếm, cắn nhiều hơn thường lệ | Thường loại trừ bọ chét và nhiễm trùng trước. Xem chó mèo ngứa, gãi nhiều: các nguyên nhân thường gặp |
| Tự liếm quá mức (căng thẳng, đau) | Lông còn lại ngắn, sờ cứng; ở mèo hay trụi ở bụng, chân, hông; ở chó có vệt lông ngả màu do nước bọt | Loại trừ bệnh da và đau trước (cả tiết niệu, khớp), rồi mới xét đến căng thẳng |
| Nội tiết (suy giáp, bệnh Cushing ở chó; cường giáp ở mèo) | Lông thưa dần, có thể đều hai bên, lúc đầu thường không ngứa; có thể kèm uống nhiều, lờ đờ, thay đổi cân nặng | Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu và nước tiểu |
| Cọ xát | Mất lông đúng chỗ vòng cổ, yếm, hoặc ở khuỷu chân chó hay nằm sàn cứng; da có thể sẫm màu, chai nhưng không đỏ | Khám tại chỗ, hỏi về vòng cổ và chỗ nằm |
| Sau bệnh, mang thai, cho con bú | Rụng nhiều vài tuần sau một đợt sốt hay bệnh nặng; ở mèo hay gặp sau bệnh đường hô hấp | Hỏi bệnh sử; thường tạm thời |
| Thiếu dinh dưỡng, nhất là protein | Lông mọc chậm | Hỏi khẩu phần. Cách đọc nhãn hạt: chọn thức ăn hạt: đọc nhãn từng bước |
| Theo mùa, bẩm sinh | Một số giống chó (Boxer, Bulldog, Doberman, Staffordshire Bull Terrier) có mảng trụi vô hại vào mùa thu (ở xứ có bốn mùa), 6–12 tháng mới mọc lại, có thể lặp lại hằng năm | Chỉ kết luận vô hại sau khi đã loại trừ nguyên nhân khác |
Lưu ý: bảng gom từ tài liệu thú y viết cho chủ nuôi (xem Nguồn tham khảo). Ngộ độc thủy ngân, tali, iốt (hiếm) và u da (ít gặp) cũng có thể gây rụng lông, nên không đưa vào bảng.
Mèo trụi lông: bé tự liếm hay lông tự rụng?
Ở mèo, rất nhiều mảng trụi là do chính bé liếm. Chỗ hay gặp là bụng, chân (nhất là mặt trong chân sau) và hông, thường đều hai bên. Bạn có thể sờ để phân biệt: lông bị liếm gãy còn lại ngắn, sờ cứng và nhọn; lông tự rụng thì phần còn lại sờ vẫn mềm.
Bạn có thể không thấy mèo liếm. Mèo hay giấu cơn ngứa hơn chó, nên mảng trụi đôi khi là dấu hiệu đầu tiên bạn nhận ra.
Mèo liếm quá mức có thể do da ngứa, do đau hoặc do căng thẳng, và nhiều khi các lý do này đi cùng nhau. Một trong những nguyên nhân gây ngứa hay gặp nhất là dị ứng nước bọt bọ chét; ngoài ra có dị ứng thức ăn hoặc dị ứng thứ gì đó trong môi trường sống. Đau có thể do bệnh đường tiết niệu dưới, khiến mèo liếm bụng dưới, hoặc do viêm khớp. Vì vậy đừng vội kết luận "bé bị stress" khi chưa khám: bác sĩ sẽ tìm vấn đề da và đau trước.
Mèo rụng lông đều hai bên người thì nguyên nhân hay gặp nhất là dị ứng bọ chét. Không thấy bọ chét trên người bé chưa có nghĩa là không có; bác sĩ vẫn có thể đề nghị thử một đợt trị bọ chét để xem bé có đỡ không.
Bác sĩ sẽ kiểm tra những gì?
Có thể phải khám vài lần mới ra nguyên nhân, vì bác sĩ loại trừ từng khả năng. Biết trước các bước, bạn sẽ chuẩn bị tốt hơn và không bất ngờ khi bác sĩ đề nghị xét nghiệm.
| Bước | Bác sĩ làm gì |
|---|---|
| Hỏi bệnh sử | Giống có dễ rụng lông bẩm sinh không; rụng từ khi nào, lan thế nào; có ngứa không; ăn uống, sức khỏe chung |
| Khám | Kiểu và vị trí mất lông; lông rụng từ chân hay bị gãy; tìm bọ chét, mạt, chấy rận; cạo da |
| Xét nghiệm da | Lấy mẫu da soi, cấy tìm vi khuẩn, nấm, nấm men; sinh thiết da nếu các bước trên chưa ra nguyên nhân |
| Xét nghiệm máu, nước tiểu | Khi nghi nguyên nhân nội tiết; với mèo liếm bụng dưới, có thể xét nghiệm nước tiểu, chụp X-quang hoặc siêu âm |
| Giảm khó chịu trong lúc chờ | Nhiều bác sĩ kê thuốc giảm ngứa, giảm khó chịu trong lúc tìm nguyên nhân. Chỉ dùng thuốc bác sĩ kê, không thêm thuốc khác |
Lưu ý: đây là các bước thường gặp; bác sĩ quyết định làm gì cho từng ca.
Ví dụ: bé Mít liếm trụi bụng và đùi trong
Tình huống dựng lên để minh họa, không phải ca có thật.
- Bạn thấy gì. Mít, mèo đực 3 tuổi, đã triệt sản, sống trong căn hộ ở Hà Nội. Hai tuần nay lông ở bụng và mặt trong hai chân sau thưa dần, da hơi đỏ, lông còn lại sờ ngắn và cứng. Bạn không thấy bọ chét. Tháng trước nhà mới đón thêm một bé mèo con.
- Có thể là gì. Trụi đều hai bên, lông còn lại cứng: nhiều khả năng Mít tự liếm trụi. Lý do có thể là dị ứng bọ chét, dị ứng thức ăn, đau đường tiết niệu hoặc căng thẳng vì có mèo mới. Ở nhà bạn không phân biệt được.
- Kiểm tra ngay một việc. Mít là mèo đực và liếm bụng dưới, nên bạn để ý khay cát. Nếu bé ngồi rặn lâu mà không ra hoặc chỉ ra vài giọt, phải đi ngay; xem mèo đực tắc tiểu.
- Chuẩn bị. Mít vẫn tiểu bình thường. Bạn chụp ảnh vùng trụi, ghi tên hạt và pate, ngày nhỏ thuốc phòng bọ chét gần nhất, chuyện có mèo mới. Bạn đặt lịch khám trong tuần. Nếu Mít đi tiểu nhiều lần mà mỗi lần ít, nước tiểu có máu hoặc tiểu ra ngoài khay, cho bé khám trong ngày.
- Tại phòng khám. Bác sĩ có thể chải tìm bọ chét, lấy mẫu lông, đề nghị phòng bọ chét cho cả hai bé, xét nghiệm nước tiểu và hỏi hai bé chia khay cát, chỗ ăn, chỗ ngủ ra sao.
- Sau đó. Bạn làm theo kế hoạch của bác sĩ. Nếu có phần căng thẳng, giữ giờ ăn, giờ chơi đều đặn, cho mỗi bé khay cát, bát ăn, chỗ nằm riêng và chơi với Mít mỗi ngày.
Bạn không cần đoán đúng nguyên nhân trước khi đi khám. Vài tấm ảnh chụp theo ngày và mấy dòng ghi chép giúp bác sĩ nhiều hơn một phỏng đoán.
