Mèo bỏ ăn là nên gọi phòng khám sớm: mèo lớn đừng để quá một ngày, mèo con dưới 6 tuần thì đưa đi ngay. Dưới đây là lý do không nên chờ, các nguyên nhân thường gặp, việc nên và không nên làm ở nhà, và dấu hiệu phải đi ngay.
Mèo bỏ ăn bao lâu thì phải đi khám?
Thấy mèo bỏ ăn hoặc ăn ít hẳn đi là gọi phòng khám luôn, không cần chờ đủ một mốc nào. Mốc 24 giờ là lúc muộn nhất để đưa mèo lớn đi khám: mèo trưởng thành bỏ ăn chỉ 24 giờ đã có thể ảnh hưởng nặng đến sức khỏe. Với mèo con dưới 6 tuần tuổi, chỉ 12 giờ không ăn đã có thể đe dọa tính mạng, nên đi ngay, đừng chờ đến mốc đó.
Thế nào là bỏ ăn? Không chỉ là nhịn hẳn. Bé ăn vài miếng rồi bỏ, chỉ liếm nước sốt pate, đến bát ngửi rồi quay đi, hoặc ăn ít hơn hẳn mọi ngày cũng tính là bỏ ăn.
Lý do không nên chờ là gan nhiễm mỡ (hepatic lipidosis). Khi mèo nhịn ăn, cơ thể huy động mỡ dự trữ. Mỡ tích tụ trong tế bào gan, khiến gan suy yếu. Bệnh hay gặp ở mèo thừa cân, thường ở tuổi trung niên, vừa có 3–4 ngày liên tiếp ăn rất ít hoặc không ăn. Mèo dáng bình thường vẫn có thể mắc, và phần lớn ca bắt nguồn từ một bệnh khác. Mèo bị bệnh này thường phải nằm viện vài ngày đầu, rồi phải nuôi ăn qua ống trong nhiều tuần, phần lớn thời gian đó chủ cho ăn ở nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Vì vậy phát hiện sớm thì tốt hơn nhiều.
| Bé | Mốc | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Mèo con dưới 6 tuần | Bỏ bú, bỏ ăn (đừng chờ đủ 12 giờ) | Đi khám ngay, kể cả ban đêm |
| Mèo con trên 6 tuần | Bỏ vài bữa liền | Gọi sớm, đừng chờ đủ 24 giờ |
| Mèo trưởng thành | Khoảng 24 giờ ăn rất ít hoặc không ăn | Gọi phòng khám, đưa đi khám trong ngày |
| Mèo thừa cân, mèo già, mèo đang có bệnh | Ăn ít hẳn đi, dù chưa đủ một ngày | Gọi sớm, kể rõ cân nặng và bệnh đang có |
| Chó con | Bỏ ăn kèm mệt, nôn hoặc tiêu chảy | Đi ngay, không chờ 24 giờ |
| Chó | Quá 24 giờ không ăn gì | Đưa đi khám càng sớm càng tốt |
Nguồn / độ chính xác: 12 giờ ở mèo con là mốc mà Cornell cho biết đã có thể đe dọa tính mạng, không phải thời gian để chờ; 24 giờ ở mèo lớn là lúc bỏ ăn đã có thể ảnh hưởng nặng (Cornell); mốc 24 giờ ở chó theo PDSA; nhóm nguy cơ gan nhiễm mỡ theo VCA và Cornell. Hàng “mèo con trên 6 tuần”, “mèo thừa cân, mèo già” và “chó con” là lời khuyên thận trọng của chúng tôi, không phải mốc do nguồn đưa ra. Mốc 3–4 ngày của VCA là lúc bệnh hay xuất hiện, không phải thời gian “an toàn” để chờ.
Nếu bé bỏ ăn kèm nôn hoặc đi phân lỏng, đọc thêm bài chó mèo nôn, tiêu chảy: khi nào cần đi khám để biết mốc riêng cho các dấu hiệu đó.
Vì sao mèo bỏ ăn?
Nhiều nguyên nhân không nhìn thấy từ bên ngoài. Bảng dưới giúp bạn biết nên kể gì với bác sĩ, không phải để tự đoán bệnh.
| Có thể do | Bạn có thể thấy |
|---|---|
| Đau răng, đau miệng | Đến bát rồi bỏ đi, chảy dãi nhiều, nhai một bên. Xem thêm chăm sóc răng miệng cho mèo |
| Bệnh ở các cơ quan bên trong (thận, tiểu đường, cường giáp, viêm tụy, gan, tim, ung thư) | Sụt cân, lờ đờ, uống nước nhiều, vàng da |
| Sốt, đau ở chỗ khác | Nằm một chỗ, trốn, khó chịu khi bị chạm vào |
| Đổi thức ăn đột ngột, đổi chỗ để bát | Bé ngửi rồi bỏ đi nhưng vẫn chơi bình thường. Cách đổi hạt từ từ có trong bài chọn thức ăn hạt cho chó mèo |
| Căng thẳng: chuyển nhà, thú mới, đổi nếp sinh hoạt | Trốn gầm giường, ăn ít sau một thay đổi rõ ràng |
| Tắc tiểu ở mèo đực | Ra vào khay cát liên tục, rặn mà ít hoặc không có nước tiểu, kêu đau. Đi ngay, xem mèo đực tắc tiểu |
Nguồn / độ chính xác: PDSA và Cornell (nguyên nhân, dấu hiệu), Cornell (tắc tiểu ở mèo đực là cấp cứu). Danh sách không đầy đủ. Tắc tiểu nằm trong bảng vì đó là ca cấp cứu cần loại trừ khi mèo đực bỏ ăn. Dấu hiệu ở các hàng sốt/đau, đổi thức ăn và căng thẳng là điều chủ nuôi hay để ý, do chúng tôi ghi lại.
Lưu ý: căng thẳng không loại trừ bệnh; bác sĩ chỉ nghĩ đến nguyên nhân tâm lý khi đã khám kỹ mà không tìm ra bệnh. Trời nóng cũng có thể làm bé ăn ít hơn, nhưng bỏ ăn khoảng một ngày vẫn phải gọi phòng khám; bé thở há miệng, lả sau khi ở chỗ nóng thì đi ngay, xem bài chó mèo bị sốc nhiệt.
Làm gì ngay ở nhà khi bé không ăn?
Mấy việc dưới đây là cách chăm sóc thông thường trong lúc chờ khám, theo kinh nghiệm của chúng tôi. Chúng không thay được việc đưa bé đi khám.
Nên làm
- Ghi lại mốc giờ. Bữa cuối bé ăn lúc nào, ăn bao nhiêu, còn uống nước không, lần cuối đi tiểu và đi ngoài. Nhà nuôi nhiều mèo thì khó biết bé nào đang bỏ ăn: cho ăn riêng một bữa để quan sát.
- Để thức ăn quen ở chỗ yên tĩnh. Món bé vẫn ăn, bát sạch, xa khay cát, xa chỗ ồn hoặc thú khác. Pate, thức ăn ướt để ngoài lúc trời nóng nhanh hỏng: thay sau vài giờ.
Không tự làm
- Không banh miệng ép ăn. Ép ăn vừa vất vả vừa ít hiệu quả, lại có thể làm mèo sợ thức ăn hơn. Chỉ bơm thức ăn bằng xi lanh khi bác sĩ đã khám và hướng dẫn.
- Không tự bơm sữa, cháo, nước đường. Chất lỏng bơm vào miệng dễ sặc vào khí quản, nhất là khi bé yếu hoặc buồn nôn. Sữa còn hay gây tiêu chảy. Bé nuốt được vài ml cũng không thay được việc đi khám, chỉ làm bạn chờ lâu hơn.
- Không cho uống thuốc của người. Mèo rất dễ ngộ độc paracetamol (thuốc hạ sốt, giảm đau thông dụng của người). Mọi thuốc, kể cả thuốc “cho ăn ngon”, vitamin, thuốc bổ hay men tiêu hóa của người, đều để bác sĩ quyết định sau khi khám. Đừng mua thuốc hay nhờ chích thuốc bổ, truyền nước ở cửa hàng khi bé chưa được khám: bé có thể ăn lại vài bữa trong khi bệnh vẫn tiến triển.
Khi gọi phòng khám, kể 4 điều: bé bỏ ăn từ lúc nào; còn uống nước và đi vệ sinh không; có dấu hiệu gì kèm theo (lờ đờ, chảy dãi, vàng da, nôn); gần đây có thay đổi gì (đổi hạt, chuyển nhà, thú mới). Nếu biết cân nặng gần nhất của bé, nói luôn.
Ví dụ: bé Mướp bỏ ăn sau khi chuyển nhà
Mướp, mèo ta 5 tuổi, nặng 6 kg (hơi thừa cân). Chủ nhật cả nhà chuyển từ Cầu Giấy sang Long Biên. Tối hôm đó Mướp trốn gầm giường, chỉ liếm vài miếng pate.
- Tối chủ nhật. Chủ ghi giờ bữa cuối (18 giờ), đặt bát hạt cũ và nước cạnh chỗ Mướp trốn, không lôi bé ra ép ăn.
- Tối thứ hai, 18 giờ. Bát hạt gần như nguyên. Mướp vẫn uống nước và đi tiểu được, không vàng da. Đã 24 giờ Mướp gần như không ăn, lại thừa cân, nên chủ gọi phòng khám và đưa bé đến luôn tối đó.
- Tối thứ hai, 19 giờ. Bác sĩ khám răng, đo nhiệt độ, nghe tim, sờ bụng và cho biết có cần xét nghiệm máu không.
Chuyển nhà là lý do dễ đoán, nhưng chủ không đợi Mướp bỏ ăn 3–4 ngày mới đưa đi. Nếu sớm hơn mà Mướp rặn tiểu không ra hoặc lả đi, chủ sẽ đưa bé đi ngay, kể cả ban đêm.
Chó bỏ ăn thì sao?
Chó không ăn gì quá 24 giờ thì nên đưa đi khám càng sớm càng tốt. Thói quen ăn của chó thay đổi lúc nào cũng nên báo bác sĩ. Lý do có thể là đau răng, đau ở chỗ khác, kén ăn sau khi đổi thức ăn, căng thẳng, sốt do nhiễm trùng, bệnh tim phổi, gan thận, nội tiết hoặc đường ruột. Đổi thức ăn liên tục và cho ăn đồ của người cũng có thể làm chó đau bụng.
Chó con bỏ ăn kèm mệt, nôn hoặc tiêu chảy thì đi ngay, không chờ 24 giờ, nhất là bé chưa tiêm phòng đủ. Xem bài chó mèo nôn, tiêu chảy: khi nào cần đi khám.
