Thú già

Tiểu đường ở chó mèo: dấu hiệu, tiêm insulin và khi nào phải đi ngay

Tìm phòng khám thú y theo khu vực

Tóm tắt 30 giây

  • Bệnh hay gặp ở chó mèo trung niên đến già, chó mèo thừa cân, chó cái và mèo đực.
  • Ăn nhiều mà vẫn gầy đi, uống nhiều, tiểu nhiều: nên đưa bé đi khám
  • Không bao giờ tự tăng, giảm liều insulin
Xem đầy đủ

Tiểu đường ở chó mèo thường không tự khỏi, nhưng chăm được: chó thường phải tiêm insulin lâu dài, còn một số mèo mới phát hiện bệnh có thể không cần insulin nữa sau một thời gian điều trị. Muốn biết chắc phải xét nghiệm máu và nước tiểu ở phòng khám. Điều trị chính là tiêm insulin dưới da theo đúng hướng dẫn của bác sĩ, kèm bữa ăn đều về lượng và giờ. Có hai lúc không được chờ: bé đang tiêm insulin mà yếu, loạng choạng, run hay co giật (có thể hạ đường huyết), và bé tiểu đường bỏ ăn kèm nôn, lả đi (có thể nhiễm toan ceton). Cả hai trường hợp đều đi thú y ngay, kể cả ban đêm.

  1. Bệnh hay gặp ở chó mèo trung niên đến già, chó mèo thừa cân, chó cái và mèo đực.
  2. Ăn nhiều mà vẫn gầy đi, uống nhiều, tiểu nhiều: nên đưa bé đi khám. Các dấu hiệu này cũng gặp ở bệnh khác, nên đừng tự đoán.
  3. Không bao giờ tự tăng, giảm liều insulin. Bé nôn hoặc bỏ ăn trong ngày, hay bạn quên mũi: gọi bác sĩ trước khi tiêm; chưa gọi được thì chưa tiêm.
  4. Không dùng thuốc tiểu đường của người, thuốc nam hay lá cây “hạ đường” cho chó mèo.

Biên soạn: đội ngũ Chăm Sóc Thú Cưng · cập nhật · 13 phút đọc · cách chúng tôi viết

Chú mèo vằn cúi đầu ăn trong chiếc bát thủy tinh trong, đặt ở góc nhà.
Ảnh: FASTILY, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Trong bài viết
  1. Tiểu đường ở chó mèo là gì, bé nào dễ mắc?
  2. Dấu hiệu chó mèo bị tiểu đường là gì?
  3. Bác sĩ chẩn đoán tiểu đường thế nào?
  4. Cách tiêm insulin cho chó mèo tại nhà
  5. Theo dõi bé tiểu đường tại nhà và tái khám bao lâu một lần?
  6. Chó mèo bị hạ đường huyết: dấu hiệu và cần làm gì ngay?
  7. Bé tiểu đường bỏ ăn, nôn, lả: có thể là nhiễm toan ceton
  8. Ví dụ: bé Kem, mèo 11 tuổi, buổi sáng không chịu ăn
  9. Khi nào đi ngay, khi nào gọi, khi nào hẹn khám?
  10. Câu hỏi thường gặp

Chó mèo bị tiểu đường vẫn có thể sống tốt nếu được tiêm insulin đúng hướng dẫn và ăn đúng giờ. Dưới đây là cách nhận ra bệnh, bác sĩ sẽ làm gì, cách chăm bé tại nhà, và hai lúc phải đưa bé đi ngay: hạ đường huyết và nhiễm toan ceton.

Tiểu đường ở chó mèo là gì, bé nào dễ mắc?

Insulin do tuyến tụy tiết ra, giúp đường trong máu đi vào tế bào làm năng lượng. Khi thiếu insulin, hoặc cơ thể không dùng được insulin, đường ứ lại trong máu rồi tràn ra nước tiểu. Tế bào thiếu năng lượng nên cơ thể phải đốt mỡ và cơ. Vì thế bé ăn nhiều mà vẫn gầy.

Chó mèo lớn tuổi nên đi khám định kỳ kể cả khi trông vẫn khỏe, vì bệnh đến từ từ. Lịch khám theo tuổi có trong bài chó mèo già: khám định kỳ.

Bé nào dễ bị tiểu đường hơn
Yếu tố Chó Mèo
Tuổi Trung niên đến già Trung niên đến già, tuổi càng cao càng dễ mắc
Giới Chó cái gặp nhiều hơn Mèo đực có nguy cơ cao hơn
Cân nặng, vận động Thừa cân Béo phì (nguy cơ cao gấp đến 4 lần so với mèo có cân nặng chuẩn), ít vận động
Bệnh, thuốc khác Từng bị viêm tụy Viêm tụy; dùng thuốc nhóm corticoid (steroid)
Giống Samoyed, Schnauzer mini, poodle và một số giống khác Giống ít quan trọng bằng tuổi và cân nặng; mèo ta hay mèo giống đều có thể mắc

Nguồn: WSU, Cornell, Cornell Feline Health Center. Nếu bé đang thừa cân, xem chó mèo béo phì: kiểm tra và giảm cân.

Dấu hiệu chó mèo bị tiểu đường là gì?

Dấu hiệu đến từ từ nên dễ bỏ qua, nhất là ở chó mèo lớn tuổi. Không có dấu hiệu nào ở đây đủ để kết luận: bệnh thận, bệnh tuyến giáp hay Cushing cũng có thể gây ra giống vậy. Bệnh tuyến giáp và Cushing có trong bài bệnh tuyến giáp và Cushing ở chó mèo; bệnh thận xem bài suy thận mạn ở chó mèo.

Bạn có thể thấy gì ở nhà
Dấu hiệu Trông như thế nào Gặp ở
Ăn nhiều mà sụt cân Bé đòi ăn hơn mọi khi, sờ thấy xương sống, xương sườn rõ hơn Chó và mèo
Khát và tiểu nhiều hơn Bát nước cạn nhanh, khay cát ướt nhiều cục to, chó đòi ra ngoài đi tiểu nhiều lần, tè trong nhà Chó và mèo
Đi bằng gót chân sau Khi đứng hay đi, phần gót chân sau hạ sát hoặc chạm sàn Mèo
Mắt đục Giữa mắt (sau con ngươi) có vệt trắng đục như sương, bé hay va vào đồ vật (đục thủy tinh thể) Chó
Hay bị nhiễm trùng Viêm bàng quang, viêm da tái đi tái lại Chó và mèo
Yếu, dáng đi lạ Đi loạng choạng, yếu chân (ít gặp hơn) Chó và mèo

Nguồn: Cornell, Cornell Feline Health Center, WSU, Cẩm nang Thú y Merck.

Thấy một trong các dấu hiệu này mà bé vẫn ăn, vẫn tỉnh: hẹn khám trong vài ngày (bé lớn tuổi thì hẹn sớm hơn). Kèm nôn, bỏ ăn hoặc lả: đi thú y ngay.

Bác sĩ chẩn đoán tiểu đường thế nào?

Bác sĩ cần thấy đường trong máu và nước tiểu cao kéo dài, không chỉ một lần đo. Mèo hay căng thẳng khi đi khám, và lúc đó đường huyết có thể tăng tạm thời, nên đo một lần ở phòng khám chưa chắc đã đủ. Khi đó bác sĩ có thể làm thêm xét nghiệm fructosamine, cho biết mức đường trung bình khoảng hai tuần gần nhất. Bác sĩ cũng thường kiểm tra thêm các bệnh hay đi kèm như viêm tụy, nhiễm trùng tiết niệu; một số bệnh đi kèm, như nhiễm trùng tiết niệu, có thể làm insulin kém tác dụng.

Cách tiêm insulin cho chó mèo tại nhà

Insulin tiêm dưới da, thường hai lần mỗi ngày, cách nhau khoảng 12 giờ. Ở chó thường tiêm theo bữa ăn; ở mèo, nhiều bác sĩ cũng dặn cho ăn lúc tiêm, nhưng cách sắp bữa sẽ do bác sĩ dặn riêng. Một số chó giống lớn chỉ cần một mũi mỗi ngày. Loại insulin, liều và số mũi do bác sĩ quyết định cho từng bé.

Chăm bé tiểu đường tại nhà, năm việc Một, tập tiêm với bác sĩ trước mũi đầu tiên. Hai, tiêm đúng giờ, theo bữa ăn, đúng liều và đúng loại bơm tiêm. Ba, cho ăn cùng loại thức ăn, cùng lượng, cùng giờ. Bốn, ghi cân nặng, lượng ăn, lượng uống và mỗi mũi tiêm. Năm, bé yếu, run, co giật, hoặc nôn kèm lả: đi thú y ngay. 1 Tập tiêm với bác sĩ Trước mũi đầu tiên ở nhà 2 Tiêm đúng giờ, theo bữa ăn Đúng liều, đúng loại bơm tiêm 3 Bữa ăn đều Cùng loại thức ăn, cùng lượng, cùng giờ 4 Ghi sổ mỗi ngày Cân nặng, ăn, uống, giờ từng mũi tiêm 5 Yếu, run, co giật, hoặc nôn kèm lả Đi thú y ngay, kể cả ban đêm
Năm việc khi chăm bé tiểu đường.
  • Tập tiêm trước. Nhờ bác sĩ hướng dẫn và tiêm thử ngay tại phòng khám trước khi tự tiêm mũi đầu ở nhà.
  • Đúng loại bơm tiêm. Mỗi loại insulin đi với một loại bơm tiêm riêng (U-40 hoặc U-100), và bơm phải khớp với lọ. Mua thêm thì mang lọ thuốc theo hoặc hỏi bác sĩ, đừng mua đại loại khác ở hiệu thuốc: lệch loại bơm là lệch liều. Không tự đổi sang lọ hay bút insulin khác, kể cả khi cùng tên thuốc.
  • Bảo quản. Gợi ý thêm: bảo quản theo nhãn và lời bác sĩ, không để ngăn đá, cốp xe hay chỗ nắng; lọ trông khác mọi khi thì hỏi bác sĩ trước khi dùng. Kim đã dùng bỏ vào chai nhựa cứng có nắp.
  • Không tự đổi liều. Thấy bé vẫn uống nhiều cũng đừng tự tăng liều. Mỗi lần đổi liều, bác sĩ thường muốn đo lại đường huyết.
  • Bé nôn, bỏ ăn, hoặc bạn quên mũi, không chắc đã tiêm chưa: gọi bác sĩ trước khi tiêm. Lời khuyên này vốn dành cho mèo; với chó, hỏi trước cũng là cách an toàn. Chưa gọi được bác sĩ thì chưa tiêm mũi đó, gọi tiếp hoặc gọi phòng khám trực đêm. Không tiêm bù, không tiêm gấp đôi: thừa insulin có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm. Bé nôn thêm, lả, run hay loạng choạng thì đi ngay. Nhà nhiều người cùng chăm thì giao một người tiêm, ghi giờ từng mũi vào sổ.
  • Bữa ăn. Bác sĩ sẽ chọn chế độ ăn và giờ ăn hợp với insulin; giữ cùng loại thức ăn và cùng lượng mỗi ngày. Với mèo, pate ít tinh bột, nhiều đạm thường giúp giữ đường huyết ổn hơn. Với chó, thức ăn nhiều chất xơ có thể giúp, nhưng nhiều chó vẫn ổn với loại hạt hoặc pate đủ chất mà bé chịu ăn. Không cho thêm cơm, bánh, đồ ngọt hay đồ ăn thừa ngoài bữa đã thống nhất với bác sĩ. Bé cần giảm cân thì giảm từ từ theo bác sĩ, không bỏ đói: mèo nhịn ăn dễ bị gan nhiễm mỡ.
  • Vận động đều. Chạy nhảy nhiều hơn hẳn mọi ngày có thể làm đường huyết tụt sau mũi tiêm. Giữ mức đi dạo, chơi đùa gần giống nhau mỗi ngày. Trời nóng thì dắt đi lúc sáng sớm hoặc chiều tối, mang theo nước.
  • Thuốc uống. Một số mèo dùng được thuốc uống thay insulin, nhưng với chó thuốc uống hiếm khi hiệu quả. Đây là quyết định của bác sĩ.

Không dùng thuốc của người. Không cho chó mèo uống thuốc tiểu đường của người, thuốc nam, nước lá ổi, mướp đắng hay bài thuốc “hạ đường” truyền miệng, và không ngừng insulin để thử các cách đó. Đường có thể tụt hoặc tăng vọt mà bạn không biết.

Theo dõi bé tiểu đường tại nhà và tái khám bao lâu một lần?

Bác sĩ dựa vào sổ ghi của bạn và đường cong đường huyết (đo đường nhiều lần trong một ngày) để quyết định có cần chỉnh liều không.

Theo dõi gì, khi nào gọi bác sĩ
Theo dõi Cách làm Gọi bác sĩ khi
Cân nặng Cân trên cùng một cân, ghi ngày Bé tiếp tục sụt cân dù đang tiêm
Ăn và uống Ghi bé ăn hết hay bỏ dở; mỗi sáng đong nước vào bát, sáng hôm sau xem bé uống hết bao nhiêu Bỏ bữa, hoặc lại uống nhiều như trước khi điều trị
Tái khám Theo lịch bác sĩ hẹn, thường 2–4 tháng một lần khi bé đã ổn Có bất kỳ thay đổi nào làm bạn lo

Nguồn: Cornell Feline Health Center, Cornell, WSU.

Một số mèo có thể không cần insulin nữa. Một số mèo mới chẩn đoán, sau khi đổi thức ăn và tiêm insulin đều, có thể “thuyên giảm”, thường trong 3–4 tháng đầu. Mèo chưa thuyên giảm sau khoảng 6 tháng thì nhiều khả năng sẽ phải tiêm insulin lâu dài. Mèo đang thuyên giảm dễ bị hạ đường huyết hơn, nên mọi dấu hiệu bất thường sau tiêm đều phải báo bác sĩ, và chỉ bác sĩ mới giảm hay ngừng insulin.

Chó mèo bị hạ đường huyết: dấu hiệu và cần làm gì ngay?

Đường huyết tụt quá thấp là cấp cứu và có thể gây tử vong. Hay gặp khi bé bị tiêm quá liều (nhầm liều, hai người cùng tiêm một mũi), ăn không đủ, bị nôn, hoặc ở mèo đang thuyên giảm. Dấu hiệu: yếu, lờ đờ, im hơn mọi khi, loạng choạng, run giật, nôn, co giật, gục hoặc mê man.

  1. Bé còn tỉnh, nuốt được: cho ăn ngay bữa thường của bé.
  2. Bé không chịu ăn: xoa nhẹ một ít mật ong hoặc nước pha đường cát thường lên lợi (nướu) của bé. Chỉ xoa lên lợi, không đổ hay bơm vào miệng. Cẩn thận kẻo bị cắn vì bé đang lơ mơ. Không dùng đường ăn kiêng hay đồ “không đường”: có thể có xylitol, chất độc với chó.
  3. Bé đang co giật hoặc mê man: không cho tay, thức ăn hay nước vào miệng bé; không ôm ghì, không xoa dầu.
  4. Gọi phòng khám và đi thú y ngay, kể cả khi bé có vẻ đỡ hơn. Không tiêm mũi insulin tiếp theo khi bác sĩ chưa cho.

Ngay từ đầu, hỏi bác sĩ nên để sẵn gì ở nhà cho lúc bé tụt đường.

Bé tiểu đường bỏ ăn, nôn, lả: có thể là nhiễm toan ceton

Nhiễm toan ceton là biến chứng nặng của tiểu đường, làm máu bị nhiễm axit. Đây là cấp cứu: bé thường phải nằm viện, và có thể tử vong nếu không chữa kịp.

Dấu hiệu: bỏ ăn hoặc ăn rất ít, nôn, yếu, lờ đờ, mất nước (lợi khô dính), thở khó, gục. Bé có thể vẫn uống nhiều, tiểu nhiều. Thấy những dấu hiệu này ở bé đã biết bị tiểu đường, hoặc ở bé đang ăn nhiều mà sụt cân: đi thú y ngay, không chờ sáng. Đừng tự tiêm thêm insulin để “hạ đường”. Nếu bé chỉ bỏ ăn mà chưa rõ có tiểu đường không, xem thêm bài mèo bỏ ăn bao lâu thì đi khám.

Ví dụ: bé Kem, mèo 11 tuổi, buổi sáng không chịu ăn

Kem là mèo đực đã triệt sản, 11 tuổi, nặng 6,5 kg, sống ở Bình Thạnh, TP.HCM. Kem được chẩn đoán tiểu đường hai tháng trước, mỗi ngày tiêm hai mũi insulin theo giờ ăn. Đây là ví dụ chúng tôi dựng để minh họa.

  • 7 giờ sáng. Kem ngửi bát rồi bỏ đi, nôn một lần ra nước vàng. Chủ chưa tiêm mũi sáng, gọi phòng khám để hỏi trước.
  • 7 giờ 10. Bác sĩ hỏi Kem còn tỉnh không, có lả không, có nôn thêm không. Chủ thấy Kem nằm một chỗ, lợi hơi khô. Bác sĩ dặn không tiêm, đưa bé đến ngay.
  • 8 giờ. Tại phòng khám, bác sĩ xét nghiệm máu, nước tiểu và quyết định cho Kem nằm lại theo dõi.

Chủ không tự tiêm “cho đủ mũi”, cũng không chờ đến tối xem Kem có ăn lại không.

Khi nào đi ngay, khi nào gọi, khi nào hẹn khám?

Đi thú y ngay, kể cả ban đêm, nếu…

  • Bé đang tiêm insulin mà yếu, loạng choạng, run, co giật, gục hoặc mê man.
  • Bé tiểu đường bỏ ăn kèm nôn, lờ đờ, lả, lợi khô dính hoặc thở khó.
  • Bé chưa được chẩn đoán, đang ăn nhiều mà gầy, nay bỏ ăn, nôn hoặc lả.

Gọi thú y ngay (trước mũi tiêm tiếp theo) nếu…

  • Bé nôn hoặc bỏ ăn trong ngày nhưng vẫn tỉnh, không lả.
  • Quên mũi, không chắc đã tiêm, hoặc lỡ tiêm sai liều.

Hẹn khám trong vài ngày nếu…

  • Bé ăn nhiều mà sụt cân, uống và tiểu nhiều hơn, mèo đi bằng gót chân sau, chó mắt đục, mà vẫn tỉnh và ăn được. Bé lớn tuổi thì hẹn sớm hơn.

Nguồn: PDSA, Cẩm nang Thú y Merck, Cornell, Cornell Feline Health Center.

Nơi nhận ca đêm theo thành phố: Hà Nội · TP. Hồ Chí Minh · Đà Nẵng · Hải Phòng · Huế. Ở Cần Thơ, xem danh sách phòng khám thú y Cần Thơ. Ở thành phố nào cũng gọi trước khi đi: “mở cửa 24 giờ” chưa chắc có bác sĩ trực. Các dấu hiệu cấp cứu khác có trong bài chó mèo cần cấp cứu khi nào.

Thú y 24 giờ ở TP. Hồ Chí Minh →

Danh bạ Chăm Sóc Thú Cưng

Tìm phòng khám thú y gần bạn

Chọn thành phố để xem các cơ sở đã được xác minh thông tin (địa chỉ, giờ mở cửa, cách liên hệ).

Nơi nhận ca đêm theo thành phố: Hà Nội · TP. Hồ Chí Minh · Đà Nẵng · Hải Phòng · Huế · Cần Thơ. Luôn gọi trước để biết có bác sĩ trực.

Các bài khác về bệnh mạn tính và khám định kỳ có trong cẩm nang sức khỏe chó mèo.

Câu hỏi thường gặp

Chó mèo bị tiểu đường có chữa khỏi không?

Phần lớn chó phải tiêm insulin suốt đời, nhưng nếu được chăm đều thì vẫn có thể sống khỏe. Một số mèo có thể thuyên giảm và ngừng insulin, thường trong 3–4 tháng đầu điều trị. Việc giảm hay ngừng insulin luôn do bác sĩ quyết định.

Bé không ăn thì có tiêm insulin không?

Gọi bác sĩ trước khi tiêm. Tiêm khi bé không ăn có thể làm đường tụt. Nếu bé bỏ ăn kèm nôn, lả hoặc thở khó thì đi thú y ngay.

Đi vắng vài ngày thì gửi bé tiểu đường ở đâu?

Thường thì ổn nhất là nhờ một người đã được bác sĩ hướng dẫn tiêm đến nhà chăm, để bé giữ nguyên giờ ăn, giờ tiêm. Nếu gửi, chọn nơi có bác sĩ thú y, đưa kèm sổ ghi, lọ thuốc, đúng loại bơm tiêm và số điện thoại bác sĩ đang theo dõi bé.

Công cụ liên quan: Nhắc lịch tiêm phòng, tẩy giun, tái khám

Biên soạn: đội ngũ Chăm Sóc Thú Cưng · nguồn ghi trong bài · cách chúng tôi viết

Đọc tiếp

Xem cả chủ đề thú già →