Chó mèo bị tiểu đường vẫn có thể sống tốt nếu được tiêm insulin đúng hướng dẫn và ăn đúng giờ. Dưới đây là cách nhận ra bệnh, bác sĩ sẽ làm gì, cách chăm bé tại nhà, và hai lúc phải đưa bé đi ngay: hạ đường huyết và nhiễm toan ceton.
Tiểu đường ở chó mèo là gì, bé nào dễ mắc?
Insulin do tuyến tụy tiết ra, giúp đường trong máu đi vào tế bào làm năng lượng. Khi thiếu insulin, hoặc cơ thể không dùng được insulin, đường ứ lại trong máu rồi tràn ra nước tiểu. Tế bào thiếu năng lượng nên cơ thể phải đốt mỡ và cơ. Vì thế bé ăn nhiều mà vẫn gầy.
Chó mèo lớn tuổi nên đi khám định kỳ kể cả khi trông vẫn khỏe, vì bệnh đến từ từ. Lịch khám theo tuổi có trong bài chó mèo già: khám định kỳ.
| Yếu tố | Chó | Mèo |
|---|---|---|
| Tuổi | Trung niên đến già | Trung niên đến già, tuổi càng cao càng dễ mắc |
| Giới | Chó cái gặp nhiều hơn | Mèo đực có nguy cơ cao hơn |
| Cân nặng, vận động | Thừa cân | Béo phì (nguy cơ cao gấp đến 4 lần so với mèo có cân nặng chuẩn), ít vận động |
| Bệnh, thuốc khác | Từng bị viêm tụy | Viêm tụy; dùng thuốc nhóm corticoid (steroid) |
| Giống | Samoyed, Schnauzer mini, poodle và một số giống khác | Giống ít quan trọng bằng tuổi và cân nặng; mèo ta hay mèo giống đều có thể mắc |
Nguồn: WSU, Cornell, Cornell Feline Health Center. Nếu bé đang thừa cân, xem chó mèo béo phì: kiểm tra và giảm cân.
Dấu hiệu chó mèo bị tiểu đường là gì?
Dấu hiệu đến từ từ nên dễ bỏ qua, nhất là ở chó mèo lớn tuổi. Không có dấu hiệu nào ở đây đủ để kết luận: bệnh thận, bệnh tuyến giáp hay Cushing cũng có thể gây ra giống vậy. Bệnh tuyến giáp và Cushing có trong bài bệnh tuyến giáp và Cushing ở chó mèo; bệnh thận xem bài suy thận mạn ở chó mèo.
| Dấu hiệu | Trông như thế nào | Gặp ở |
|---|---|---|
| Ăn nhiều mà sụt cân | Bé đòi ăn hơn mọi khi, sờ thấy xương sống, xương sườn rõ hơn | Chó và mèo |
| Khát và tiểu nhiều hơn | Bát nước cạn nhanh, khay cát ướt nhiều cục to, chó đòi ra ngoài đi tiểu nhiều lần, tè trong nhà | Chó và mèo |
| Đi bằng gót chân sau | Khi đứng hay đi, phần gót chân sau hạ sát hoặc chạm sàn | Mèo |
| Mắt đục | Giữa mắt (sau con ngươi) có vệt trắng đục như sương, bé hay va vào đồ vật (đục thủy tinh thể) | Chó |
| Hay bị nhiễm trùng | Viêm bàng quang, viêm da tái đi tái lại | Chó và mèo |
| Yếu, dáng đi lạ | Đi loạng choạng, yếu chân (ít gặp hơn) | Chó và mèo |
Nguồn: Cornell, Cornell Feline Health Center, WSU, Cẩm nang Thú y Merck.
Thấy một trong các dấu hiệu này mà bé vẫn ăn, vẫn tỉnh: hẹn khám trong vài ngày (bé lớn tuổi thì hẹn sớm hơn). Kèm nôn, bỏ ăn hoặc lả: đi thú y ngay.
Bác sĩ chẩn đoán tiểu đường thế nào?
Bác sĩ cần thấy đường trong máu và nước tiểu cao kéo dài, không chỉ một lần đo. Mèo hay căng thẳng khi đi khám, và lúc đó đường huyết có thể tăng tạm thời, nên đo một lần ở phòng khám chưa chắc đã đủ. Khi đó bác sĩ có thể làm thêm xét nghiệm fructosamine, cho biết mức đường trung bình khoảng hai tuần gần nhất. Bác sĩ cũng thường kiểm tra thêm các bệnh hay đi kèm như viêm tụy, nhiễm trùng tiết niệu; một số bệnh đi kèm, như nhiễm trùng tiết niệu, có thể làm insulin kém tác dụng.
Cách tiêm insulin cho chó mèo tại nhà
Insulin tiêm dưới da, thường hai lần mỗi ngày, cách nhau khoảng 12 giờ. Ở chó thường tiêm theo bữa ăn; ở mèo, nhiều bác sĩ cũng dặn cho ăn lúc tiêm, nhưng cách sắp bữa sẽ do bác sĩ dặn riêng. Một số chó giống lớn chỉ cần một mũi mỗi ngày. Loại insulin, liều và số mũi do bác sĩ quyết định cho từng bé.
- Tập tiêm trước. Nhờ bác sĩ hướng dẫn và tiêm thử ngay tại phòng khám trước khi tự tiêm mũi đầu ở nhà.
- Đúng loại bơm tiêm. Mỗi loại insulin đi với một loại bơm tiêm riêng (U-40 hoặc U-100), và bơm phải khớp với lọ. Mua thêm thì mang lọ thuốc theo hoặc hỏi bác sĩ, đừng mua đại loại khác ở hiệu thuốc: lệch loại bơm là lệch liều. Không tự đổi sang lọ hay bút insulin khác, kể cả khi cùng tên thuốc.
- Bảo quản. Gợi ý thêm: bảo quản theo nhãn và lời bác sĩ, không để ngăn đá, cốp xe hay chỗ nắng; lọ trông khác mọi khi thì hỏi bác sĩ trước khi dùng. Kim đã dùng bỏ vào chai nhựa cứng có nắp.
- Không tự đổi liều. Thấy bé vẫn uống nhiều cũng đừng tự tăng liều. Mỗi lần đổi liều, bác sĩ thường muốn đo lại đường huyết.
- Bé nôn, bỏ ăn, hoặc bạn quên mũi, không chắc đã tiêm chưa: gọi bác sĩ trước khi tiêm. Lời khuyên này vốn dành cho mèo; với chó, hỏi trước cũng là cách an toàn. Chưa gọi được bác sĩ thì chưa tiêm mũi đó, gọi tiếp hoặc gọi phòng khám trực đêm. Không tiêm bù, không tiêm gấp đôi: thừa insulin có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm. Bé nôn thêm, lả, run hay loạng choạng thì đi ngay. Nhà nhiều người cùng chăm thì giao một người tiêm, ghi giờ từng mũi vào sổ.
- Bữa ăn. Bác sĩ sẽ chọn chế độ ăn và giờ ăn hợp với insulin; giữ cùng loại thức ăn và cùng lượng mỗi ngày. Với mèo, pate ít tinh bột, nhiều đạm thường giúp giữ đường huyết ổn hơn. Với chó, thức ăn nhiều chất xơ có thể giúp, nhưng nhiều chó vẫn ổn với loại hạt hoặc pate đủ chất mà bé chịu ăn. Không cho thêm cơm, bánh, đồ ngọt hay đồ ăn thừa ngoài bữa đã thống nhất với bác sĩ. Bé cần giảm cân thì giảm từ từ theo bác sĩ, không bỏ đói: mèo nhịn ăn dễ bị gan nhiễm mỡ.
- Vận động đều. Chạy nhảy nhiều hơn hẳn mọi ngày có thể làm đường huyết tụt sau mũi tiêm. Giữ mức đi dạo, chơi đùa gần giống nhau mỗi ngày. Trời nóng thì dắt đi lúc sáng sớm hoặc chiều tối, mang theo nước.
- Thuốc uống. Một số mèo dùng được thuốc uống thay insulin, nhưng với chó thuốc uống hiếm khi hiệu quả. Đây là quyết định của bác sĩ.
Không dùng thuốc của người. Không cho chó mèo uống thuốc tiểu đường của người, thuốc nam, nước lá ổi, mướp đắng hay bài thuốc “hạ đường” truyền miệng, và không ngừng insulin để thử các cách đó. Đường có thể tụt hoặc tăng vọt mà bạn không biết.
Theo dõi bé tiểu đường tại nhà và tái khám bao lâu một lần?
Bác sĩ dựa vào sổ ghi của bạn và đường cong đường huyết (đo đường nhiều lần trong một ngày) để quyết định có cần chỉnh liều không.
| Theo dõi | Cách làm | Gọi bác sĩ khi |
|---|---|---|
| Cân nặng | Cân trên cùng một cân, ghi ngày | Bé tiếp tục sụt cân dù đang tiêm |
| Ăn và uống | Ghi bé ăn hết hay bỏ dở; mỗi sáng đong nước vào bát, sáng hôm sau xem bé uống hết bao nhiêu | Bỏ bữa, hoặc lại uống nhiều như trước khi điều trị |
| Tái khám | Theo lịch bác sĩ hẹn, thường 2–4 tháng một lần khi bé đã ổn | Có bất kỳ thay đổi nào làm bạn lo |
Nguồn: Cornell Feline Health Center, Cornell, WSU.
Một số mèo có thể không cần insulin nữa. Một số mèo mới chẩn đoán, sau khi đổi thức ăn và tiêm insulin đều, có thể “thuyên giảm”, thường trong 3–4 tháng đầu. Mèo chưa thuyên giảm sau khoảng 6 tháng thì nhiều khả năng sẽ phải tiêm insulin lâu dài. Mèo đang thuyên giảm dễ bị hạ đường huyết hơn, nên mọi dấu hiệu bất thường sau tiêm đều phải báo bác sĩ, và chỉ bác sĩ mới giảm hay ngừng insulin.



