Mèo già ăn khỏe mà gầy đi, chó trung niên tăng cân và lờ đờ, chó bụng to thở hổn hển cả lúc nằm nghỉ: gặp ba kiểu này, bác sĩ thường nghĩ tới bệnh tuyến giáp hoặc Cushing.
Dấu hiệu bệnh tuyến giáp và Cushing ở chó mèo
Bảng dưới không để tự chẩn đoán, mà để bạn biết nên kể gì với bác sĩ và vì sao bác sĩ cho làm xét nghiệm đó.
| Bạn thấy | Có thể là | Bác sĩ thường kiểm tra |
|---|---|---|
| Mèo trung niên, mèo già sụt cân dù ăn nhiều, hiếu động hoặc bồn chồn, lông xơ bết, có khi nôn, tiêu chảy | Cường giáp ở mèo (tuyến giáp tiết quá nhiều hormone) | Sờ cổ, nghe tim, đo huyết áp, xét nghiệm máu có T4, nước tiểu |
| Chó 4–10 tuổi tăng cân dù không ăn thêm, lờ đờ, ngại vận động, sợ lạnh, hay tìm chỗ ấm; da lông khô, viêm da hoặc viêm tai hay tái phát | Suy giáp ở chó (tuyến giáp tiết ít hormone) | Xét nghiệm máu: T4 toàn phần, T4 tự do, TSH (bác sĩ chọn bộ xét nghiệm tùy từng bé) |
| Chó trung niên đến già bụng to xệ, chân gầy, ăn nhiều, thở hổn hển cả khi nằm nghỉ, da mỏng, mụn đầu đen ở bụng | Bệnh Cushing (cơ thể thừa cortisol) | Máu, nước tiểu, siêu âm bụng, các xét nghiệm chức năng tuyến thượng thận |
| Uống nhiều, tiểu nhiều hơn hẳn | Gặp ở cường giáp và Cushing, nhưng cũng ở tiểu đường, bệnh thận, viêm tử cung có mủ ở con cái chưa triệt sản, hoặc do thuốc corticoid | Xét nghiệm máu và nước tiểu để phân biệt |
Nguồn: dấu hiệu và tuổi theo Cornell, Cẩm nang Thú y Merck (bản cho chủ nuôi), International Cat Care và Texas A&M; nguyên nhân uống nhiều theo PDSA và bảng dấu hiệu cấp cứu của chúng tôi (viêm tử cung có mủ). Rụng lông hai bên, không ngứa có thể gặp ở suy giáp và Cushing, nhưng còn do ve, ghẻ, nấm, dị ứng: xem bài chó mèo rụng lông.
Lịch khám định kỳ là dịp tốt để phát hiện ba bệnh này. Mèo từ 10 tuổi nên khám ít nhất 6 tháng một lần, mèo già nên được đo huyết áp và T4 mỗi năm (xem chó mèo già: khám định kỳ và những điều cần để ý). Uống nhiều kèm sụt cân còn có thể là tiểu đường ở chó mèo hoặc suy thận mạn.
Cường giáp ở mèo: mèo già ăn khỏe mà vẫn gầy
Cường giáp là khi tuyến giáp ở cổ mèo tiết quá nhiều hormone. Phần lớn ca do một khối u lành làm tuyến to ra, rất ít ca là ung thư. Bệnh gặp chủ yếu ở mèo trung niên và mèo già, hiếm khi ở mèo dưới 7 tuổi.
Một số mèo lại ăn ít đi, nên bé không ăn nhiều cũng chưa chắc là không bị bệnh. Để lâu, bệnh có thể làm tim đập nhanh, thành tim dày dần, rồi suy tim. Bệnh cũng có thể gây tăng huyết áp, hại mắt, thận, tim, não; nhiều mèo không có dấu hiệu gì cho tới khi bỗng dưng không nhìn thấy (mù đột ngột).
Mèo cường giáp cần xét nghiệm gì?
Bác sĩ sờ cổ xem tuyến giáp có to không, nghe tim, đo huyết áp, đo T4. Số ít mèo cường giáp có T4 bình thường, cần thêm xét nghiệm. Cường giáp và bệnh thận hay đi cùng nhau ở mèo già, nên sau điều trị bác sĩ sẽ kiểm tra lại thận và huyết áp.
Mèo cường giáp chữa thế nào?
Có bốn hướng. Bác sĩ sẽ cùng bạn chọn, tùy sức khỏe và thận của mèo, bé có chịu uống thuốc không, và có nơi làm được hay không.
| Hướng | Bạn cần biết |
|---|---|
| Thuốc kháng giáp theo đơn | Kiểm soát chứ không chữa khỏi, phải cho uống hằng ngày và xét nghiệm máu định kỳ để bác sĩ chỉnh thuốc. Vài tuần đầu bé có thể biếng ăn, nôn, mệt: báo bác sĩ. Hiếm hơn là vấn đề ở máu, gan, da: vàng lòng trắng mắt, lợi (nướu), ngứa trầy da hay lả thì gọi bác sĩ ngay. Phụ nữ mang thai, cho con bú nên đeo găng khi cầm thuốc. |
| Iốt phóng xạ | Khoảng 95% mèo khỏi trong 3 tháng. Cần cơ sở được phép dùng chất phóng xạ, mèo phải ở lại đó một thời gian. Chúng tôi chưa tìm thấy cơ sở thú y nào ở Việt Nam làm cho mèo, nên đây thường là lựa chọn ở nước ngoài; ở Việt Nam bạn sẽ chủ yếu bàn với bác sĩ về ba hướng còn lại. |
| Phẫu thuật cắt tuyến giáp | Có thể khỏi lâu dài. Cần gây mê, nên bác sĩ cân nhắc kỹ ở mèo già có bệnh tim, thận. Bé thường uống thuốc ổn định trước mổ, ở lại vài ngày sau mổ vì mổ có thể hại tuyến cận giáp giữ canxi máu. Về nhà mà run, co giật thì đi ngay. |
| Thức ăn kiểm soát iốt | Kiểm soát chứ không chữa khỏi. Bé chỉ được ăn đúng loại này: không đồ ăn vặt, không món khác, không để bé ra ngoài bắt chuột, thằn lằn. |
Nguồn: International Cat Care, Cornell (95% khỏi trong 3 tháng), VCA (đeo găng). "Run hoặc co giật sau mổ thì đi ngay" là lời khuyên thận trọng của chúng tôi. Tìm cơ sở iốt phóng xạ ở Việt Nam: kiểm tra tháng 11/2026.
Sau iốt phóng xạ, có tới một nửa số mèo bị suy giáp ít nhiều, nên bác sĩ sẽ hẹn xét nghiệm lại. Điều trị phù hợp thì phần lớn mèo có kết quả tốt. Bé khó uống thuốc thì xem cách cho chó mèo uống thuốc đúng cách.
Suy giáp ở chó: tăng cân, lờ đờ, sợ lạnh
Suy giáp là khi tuyến giáp của chó tiết ít hormone hơn bình thường. Hơn 95% ca là do chính tuyến giáp hỏng dần. Bệnh hay gặp ở chó 4–10 tuổi, thường là chó cỡ vừa đến lớn, hiếm ở chó cảnh rất nhỏ.
Dấu hiệu xuất hiện từ từ, dễ tưởng là chó già; lông cạo đi lâu mọc lại. Chó tăng cân có nhiều nguyên nhân, thường gặp là ăn nhiều và ít vận động; suy giáp chỉ là một trong số đó. Bé chỉ béo lên mà vẫn nhanh nhẹn thì xem trước bài chó mèo béo phì.
Vì sao một kết quả T4 thấp chưa đủ?
Bác sĩ đo hormone giáp trong máu, thường gồm T4 toàn phần, T4 tự do, T3 và TSH, và chọn bộ xét nghiệm tùy từng bé. Nhiều bệnh khác có thể làm T4 giảm dù tuyến giáp vẫn bình thường. Corticoid (hay có trong thuốc trị ngứa, viêm da, viêm tai) cũng có thể làm T4 thấp xuống, nên bác sĩ có thể làm thêm xét nghiệm trước khi kết luận.
Chó suy giáp chữa thế nào, bao lâu thì đỡ?
Bác sĩ kê hormone giáp dạng viên, thường phải dùng suốt đời, kèm khám và xét nghiệm máu định kỳ để chỉnh thuốc. Nhiều dấu hiệu đỡ trong vài tuần; da lông và cân nặng thường cần 4–8 tuần mới đánh giá được, có khi vài tháng.
Bệnh Cushing ở chó: bụng to xệ, thở hổn hển, ăn nhiều
Hội chứng Cushing (cường vỏ thượng thận) là khi cơ thể chó có quá nhiều cortisol. Khoảng 80–90% ca do một khối u nhỏ ở tuyến yên (nằm ở đáy não), phần còn lại do khối u ở tuyến thượng thận. Chó dùng thuốc corticoid lâu ngày cũng có thể có các dấu hiệu tương tự, kể cả thuốc trị ngứa mua ở cửa hàng, spa không rõ thành phần. Bệnh gặp ở chó trung niên đến già.
Phần lớn chó bị Cushing uống nhiều, tiểu nhiều, có thể rụng lông hai bên ở ngực, hông, đuôi. Nhiều chủ nuôi tưởng đó chỉ là "chó già rồi". Trời nóng, chó thở hổn hển sau khi đi dạo là bình thường; cần để ý khi bé thở hổn hển lúc nằm ở chỗ mát. Bé thở dốc không dứt, chảy dãi, lợi đỏ rực, lảo đảo ở chỗ nóng thì nghi sốc nhiệt, đi ngay.
Nếu không điều trị, Cushing có thể kéo theo nhiễm trùng đường tiểu, cục máu đông, tiểu đường, co giật và mù đột ngột.
Vì sao phải làm nhiều xét nghiệm?
Bác sĩ thường bắt đầu bằng xét nghiệm máu, nước tiểu và siêu âm bụng. Sau đó là các xét nghiệm chức năng tuyến thượng thận, như test ức chế bằng dexamethasone liều thấp (LDDS), test kích thích ACTH, hoặc tỷ lệ cortisol/creatinine trong nước tiểu. Các xét nghiệm này có thể dương tính giả khi chó đang ốm vì bệnh khác hoặc đang căng thẳng.
Chó bị Cushing chữa thế nào?
Tùy thể bệnh, bác sĩ có thể dùng thuốc uống, phẫu thuật cắt khối u tuyến thượng thận hoặc xạ trị khối u tuyến yên (chúng tôi chưa xác nhận được nơi nào ở Việt Nam xạ trị cho chó). Dùng thuốc uống thì phải theo dõi bé rất sát: tác dụng phụ có thể là biếng ăn, nôn, tiêu chảy, lờ đờ; nặng có thể gây suy tuyến thượng thận cấp, nguy hiểm tính mạng. Thấy bé bỏ ăn, nôn, tiêu chảy hay lờ đờ thì gọi bác sĩ ngay, trước liều kế tiếp, đừng tự cho tiếp.
Nếu dấu hiệu là do corticoid bé đang dùng, đừng tự ngừng: thuốc phải giảm dần theo lời bác sĩ, ngừng đột ngột có thể gây biến chứng.
Ở nhà nên làm gì trước khi đi khám?
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, mấy việc sau giúp buổi khám có số liệu cụ thể.
- Cân bé mỗi tuần cùng một cân, ghi lại.
- Đo lượng nước trong 24 giờ. Đổ nước vào bát (chén) bằng cốc (ly) đong, sáng hôm sau đo phần còn lại. Nhà nhiều con thì ghi rõ là số chung. Ghi cả lượng ăn và số lần đi tiểu.
- Chụp ảnh bụng, vùng rụng lông; quay video lúc bé nằm thở hổn hển.
- Liệt kê mọi thuốc bé đang và đã dùng, kể cả thuốc nhỏ tai, thuốc bôi da, thuốc tiêm hay thuốc trị ngứa mua ở cửa hàng (có loại chứa corticoid, có thể ảnh hưởng kết quả). Còn vỏ thuốc thì mang theo.
- Gọi trước hỏi phòng khám có đo huyết áp cho mèo, xét nghiệm hormone không; có nơi phải gửi mẫu đi, chờ vài ngày.
Đừng làm: đừng tự cho bé uống thuốc tuyến giáp hay hormone của người hay của con khác trong nhà, trừ khi chính bác sĩ khám bé kê đơn đó. Khi bé vẫn khỏe, đừng tự ngừng hay đổi liều corticoid, thuốc kháng giáp, thuốc trị Cushing. Thuốc nam, thuốc bắc hay thực phẩm chức năng "bổ" tự mua vẫn có thể tương tác với thuốc: hỏi bác sĩ trước.



