Chó đi khập khiễng (cà nhắc, tập tễnh) chân sau có thể chỉ do vết thương nhỏ ở bàn chân, cũng có thể do khớp gối, khớp háng hay cột sống.
Chó đi khập khiễng, cà nhắc chân sau: khi nào phải đi khám ngay?
Chó đau thường không kêu: khập khiễng kéo dài thường là bé đang đau.
| Bạn thấy | Làm gì |
|---|---|
| Kéo lê một hoặc hai chân sau, kéo lê ngón chân, đi loạng choạng như say, không đứng được, không tự đi tiểu được; hoặc đột ngột đau lưng dữ dội, kêu ẳng khi bế | Đi thú y ngay, kể cả ban đêm (có thể là thoát vị đĩa đệm chèn tủy sống). Xem thêm chó mèo bị liệt chân sau |
| Chân sưng to nhanh hoặc sưng nóng lan nhanh (nghi rắn cắn, ong đốt), lệch hẳn, lủng lẳng, lộ xương, vết thương hở, chảy máu không cầm được | Đi thú y ngay. Chở bé nằm yên trên tấm ván hoặc chăn gấp |
| Vừa bị xe tông (xe đâm), ngã từ trên cao, bị chó khác cắn; hoặc không chịu chấm chân kèm đau dữ dội (kêu khi bị chạm), lả, thở gấp | Đi thú y ngay. Sau va chạm, dù bé trông vẫn ổn: chấn thương bên trong có thể chưa lộ ra |
| Bỗng co hẳn một chân sau lên hoặc chỉ chấm đầu ngón, không thấy vết thương; hoặc khập khiễng mới, liên tục dù vẫn chấm chân | Đi khám trong ngày. Hay gặp khi đứt dây chằng chéo trước |
| Khập khiễng kèm sốt, bỏ ăn, lờ đờ, khớp sưng nóng, hoặc khập khiễng đổi từ chân này sang chân khác | Đi khám trong ngày; bé lả hẳn, bỏ ăn hoàn toàn thì đi ngay. Bé hay bị ve bám thì kể với bác sĩ |
| Chó hơi đau lưng, ngại nhảy, ngại lên cầu thang nhưng vẫn đi lại và tiểu bình thường | Đi khám trong ngày, giữ bé nằm yên ở chỗ nhỏ. Loạng choạng, kéo lê chân thì đi ngay |
| Đệm chân đỏ, sưng sau khi đi trên đường nóng | Đi khám trong ngày. Đệm chân phồng nước, bong da, cháy sẫm thì đi ngay |
| Lúc khập khiễng lúc không, vẫn chấm chân, vẫn ăn, vẫn chơi | Gọi phòng khám, hẹn khám trong vài ngày. Cho nghỉ, quay video dáng đi. Nặng lên thì khám trong ngày |
Nguồn / độ chính xác: ACVS, Cẩm nang Thú y Merck (đĩa đệm), AAHA (chấn thương), VCA (dây chằng); các hàng chảy máu, sưng lan nhanh, bỏng đệm chân khớp với bài cấp cứu của chúng tôi. Hàng chân sưng to, lệch hẳn và các mức “trong ngày”, “vài ngày” là lời khuyên thận trọng của chúng tôi. Chó con, chó già, chó đang có bệnh: lên một mức. Buổi tối mà bé không đau dữ dội, vẫn nằm yên: gọi phòng khám sáng hôm sau.
Khập khiễng chân trước: dùng các mức trong bảng trên; nguyên nhân thường khác (khuỷu, vai, bàn chân).
Chó khập khiễng chân sau do đâu? Tra theo tuổi và giống
Bảng giúp bạn biết nên kể gì với bác sĩ, không phải để tự kết luận.
| Có thể do | Hay gặp ở | Bạn có thể thấy |
|---|---|---|
| Trật xương bánh chè (trật khớp gối) | Chó nhỏ như Poodle, Chihuahua, Phốc sóc (Pomeranian), Yorkshire; dấu hiệu thường có từ trước 1 tuổi | Đang chạy bỗng co một chân sau lên vài bước (“nhảy cò cò”), có khi giũ hoặc duỗi chân, rồi chạy tiếp bình thường |
| Đứt dây chằng chéo trước (khớp gối) | Chó to như Labrador, Rottweiler; chó thừa cân | Khập khiễng rõ hơn sau khi nằm lâu, khó đứng dậy, ngồi lệch một chân sang bên |
| Loạn sản khớp háng (loạn sản xương hông) | Chó giống lớn, hay lộ ở tuổi 1–2; có chó đến trung niên mới có dấu hiệu | Chạy hai chân sau nhún như thỏ, ngại đứng dậy hay nhảy, đùi sau teo, khập khiễng nặng hơn sau khi chạy chơi |
| Viêm khớp (thoái hóa khớp) | Chó lớn tuổi, nhất là chó to, thừa cân; thường là hậu quả của bệnh khớp có từ trước | Đi cứng chân, khó đứng dậy sau khi nằm, không nhảy lên ghế hay lên xe nữa, ít chơi hơn |
| Thoát vị đĩa đệm | Chó giống nhỏ, nhất là Dachshund (chó lạp xưởng, xúc xích), Beagle, Shih Tzu, Lhasa Apso, Bắc Kinh; chó lớn thường sau 5 tuổi | Đau lưng, không muốn đi lại, đi loạng choạng, hai chân sau bắt chéo, kéo lê ngón chân hoặc cả chân |
| Chấn thương ở chân, bàn chân | Mọi tuổi | Gãy móng, bỏng đệm chân, bong gân, căng cơ, gãy xương, trật khớp: thường bắt đầu đột ngột |
Nguồn / độ chính xác: ACVS, Cẩm nang Thú y Merck, VCA, Animal Medical Center (New York). Danh sách giống là của nguồn nước ngoài, giống khác vẫn có thể mắc. Danh sách không đầy đủ: khối u xương, bệnh thần kinh cũng gây khập khiễng.
Chó nhỏ nhảy cò cò chân sau: hay do trật xương bánh chè
Xương bánh chè trượt khỏi rãnh ở đầu xương đùi khi bé gập gối, nên bé co chân vài bước rồi lại đi bình thường. Khoảng một nửa số ca bị cả hai gối. Bệnh chia 4 độ: bé không có dấu hiệu gì thì thường chỉ theo dõi, từ độ 2 trở lên bác sĩ mới hay tính đến mổ. Chó bị trật xương bánh chè cũng dễ bị bệnh dây chằng chéo về sau, nên bé bỗng khập khiễng nặng hơn thì đi khám lại. Chó đã mắc không nên cho phối giống vì bệnh có phần do di truyền.
Chó bỗng co một chân sau lên: có thể đứt dây chằng chéo trước
Ở chó, dây chằng giữ khớp gối thường yếu dần trong một thời gian dài, hiếm khi đứt chỉ vì một cú va. Bé khập khiễng nhẹ một thời gian, rồi có hôm bỗng không chịu chấm chân khi dây chằng đứt hẳn. Rách một phần hầu như luôn thành rách hẳn, nên đừng chờ bé tự khỏi. Mổ thường là cách giữ gối ổn định lâu dài; chó dưới khoảng 15 kg đôi khi chữa không cần mổ, tùy bác sĩ quyết định.
Chó giống lớn còn trẻ chạy nhún như thỏ: có thể do loạn sản xương hông
Khớp háng phát triển lỏng lẻo khi chó đang lớn, lâu dần mòn sụn và sinh viêm khớp. Di truyền là yếu tố nguy cơ lớn nhất; cho chó con ăn quá nhiều, lớn quá nhanh có thể làm bệnh nặng hơn. Nhiều chó có bệnh mà không có dấu hiệu rõ. Chụp X-quang háng thường cần an thần nhẹ. Tùy tuổi và mức nặng, bác sĩ sẽ chọn chữa không mổ (giữ cân, vận động vừa sức, vật lý trị liệu, thuốc giảm đau do bác sĩ kê) hoặc mổ. Chó bị loạn sản cần giữ gọn cân suốt đời.
Chó già đi cứng chân: thường do viêm khớp
Ở chó, viêm khớp thường là hậu quả của một bệnh khớp có từ trước, ví dụ bệnh dây chằng chéo, loạn sản khớp háng hoặc chấn thương. Chó thừa cân dễ bị đứt dây chằng và viêm khớp hơn; giữ bé gọn cân là điều giúp khớp nhiều nhất (cách giảm cân cho chó). Chăm bé tại nhà: xem viêm khớp ở chó mèo già; dấu hiệu đau hay bỏ sót: chó mèo đau mà không kêu; khám sớm: lịch khám cho chó mèo già.
Chó giống nhỏ đi loạng choạng: có thể thoát vị đĩa đệm
Đĩa đệm giữa các đốt sống phồng hoặc vỡ ra và chèn vào tủy sống. Bé có thể chỉ đau lưng rồi nặng dần tới kéo lê chân, không tự đi tiểu được. Đừng chờ xem bé có tự đỡ không. Ca nặng cần mổ sớm để bớt chèn ép tủy sống. Bé đã mất cảm giác đau ở chân mà phải chờ quá 24 giờ mới mổ thì cơ hội hồi phục giảm. Gọi trước hỏi nơi đó có chụp X-quang, mổ cột sống không: không phải nơi nào cũng làm được. Nằm lồng nghỉ chỉ là cách chữa khi bác sĩ đã khám và chỉ định, không thay cho đi khám.
Mèo bỗng kéo lê một hoặc hai chân sau, chân lạnh khi sờ, kêu la vì đau: đi thú y ngay, đây là ca đe dọa tính mạng, thường do cục máu đông. Xem thêm khi mèo liệt chân sau.
Làm gì ở nhà trong lúc chờ khám?
Lời khuyên chung của chúng tôi, không thay cho đi khám:
- Cho bé nghỉ tới khi được khám. Không chạy nhảy, không “tập đi cho dãn gân”. Dắt dây ngắn đi vệ sinh, trải thảm sàn trơn, bế chó nhỏ lên xuống cầu thang; chó to thì luồn khăn dưới bụng đỡ chân sau, trừ khi nghi gãy xương hay đau lưng.
- Quay video dáng đi. Quay lúc bé vừa đứng dậy và lúc đi, từ phía sau và bên cạnh: ở phòng khám bé hay sợ và giấu đau.
- Nhẹ nhàng kiểm tra bàn chân. Xem móng, kẽ ngón, đệm chân có gì đâm vào, sưng hay chảy máu không. Bé đau có thể cắn cả người quen: bé gầm gừ thì dừng lại.
- Không tự cho thuốc giảm đau. Paracetamol, ibuprofen, aspirin của người đều có thể gây ngộ độc: chỉ một lượng nhỏ ibuprofen đã có thể hại chó, còn mèo đặc biệt dễ ngộ độc paracetamol. Bé lỡ uống thì đi cấp cứu ngay. Không cho tiêm “thuốc kháng viêm” hay mua thuốc ở cửa hàng thú cưng khi bé chưa được bác sĩ khám, không dùng thuốc kê cho con khác.
- Không xoa dầu gió, cao xoa, dầu nóng. Long não trong các loại dầu này thấm qua da, gây ngộ độc. Lỡ xoa rồi: mèo đi cấp cứu ngay, chó gọi thú y ngay.
- Đừng tự chữa theo mẹo. Không dán miếng dán giảm đau, không xoa rượu thuốc, không đắp lá, thuốc nam; không xoa bóp, nắn kéo chân, kể cả nhờ thầy nắn, thầy bó hay làm theo video. Nắn khớp, cố định chân gãy là việc của bác sĩ.
- Chở đi đúng cách. Nghi gãy xương hoặc đau lưng: đặt bé trên tấm ván hoặc chăn gấp, hạn chế cử động đầu, cổ, lưng, không bế xốc. Đi xe máy thì một người lái, một người giữ bé.
Khi gọi phòng khám, kể 4 điều: bé khập khiễng chân nào và từ lúc nào; bắt đầu đột ngột hay từ từ, có va chạm không; bé còn chấm chân, còn đứng dậy và tự đi tiểu được không; tuổi, giống và cân nặng của bé. Chưa có phòng khám quen: xem chọn phòng khám thú y lần đầu.



