Thú già

Chó mèo bị yếu 2 chân sau hoặc liệt đột ngột: đi thú y ngay và chăm tại nhà

Tìm phòng khám thú y theo khu vực

Tóm tắt 30 giây

  • Chân sau yếu hoặc liệt đột ngột: đi thú y ngay
  • Trong lúc chờ đi, giữ bé ở một chỗ nhỏ, không cho nhảy, leo
  • Bé không tiểu được, hoặc vắt mà không ra nước tiểu: đi ngay, đừng ấn mạnh hơn.
Xem đầy đủ

Bé đột ngột đi loạng choạng, kéo lê chân sau hoặc không đứng dậy được: đi thú y ngay, gọi phòng khám trên đường đi. Với chó bị thoát vị đĩa đệm, đi càng sớm càng tốt: chó đã mất cảm giác đau mà mổ chậm quá 24 giờ thì cơ hội hồi phục giảm. Mèo bỗng liệt chân sau, chân lạnh, kêu la vì đau là ca cấp cứu có thể nguy hiểm đến tính mạng, thường do cục máu đông từ bệnh tim. Trên đường đi, giữ bé nằm yên; không xoa bóp, không cho uống thuốc của người.

  1. Chân sau yếu hoặc liệt đột ngột: đi thú y ngay. Ở nhà không phân biệt được nguyên nhân.
  2. Trong lúc chờ đi, giữ bé ở một chỗ nhỏ, không cho nhảy, leo. Nhốt chuồng nghỉ nhiều tuần chỉ làm khi bác sĩ đã khám và dặn.
  3. Bé không tiểu được, hoặc vắt mà không ra nước tiểu: đi ngay, đừng ấn mạnh hơn.

Biên soạn: đội ngũ Chăm Sóc Thú Cưng · cập nhật · 14 phút đọc · cách chúng tôi viết

Chú chó chân ngắn dòng dachshund nằm ngủ yên trên chiếc gối hoa.
Ảnh: Gashes, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
Trong bài viết
  1. Chó mèo bị liệt chân sau đột ngột là do đâu?
  2. Làm gì ngay khi bé không đứng dậy được?
  3. Chó bị liệt 2 chân sau do thoát vị đĩa đệm: vì sao không được chờ?
  4. Mèo bị liệt chân sau đột ngột, kêu la: có phải cục máu đông?
  5. Chăm bé bị liệt ở nhà sau khi khám
  6. Ví dụ: bé Xúc Xích bỗng đi lảo đảo lúc tối
  7. Dấu hiệu nào phải đi ngay?
  8. Câu hỏi thường gặp

Chó mèo bỗng yếu hoặc liệt chân sau là phải đi thú y ngay, kể cả ban đêm. Hai nguyên nhân hay gặp: thoát vị đĩa đệm ở chó và cục máu đông ở mèo.

Chó mèo bị liệt chân sau đột ngột là do đâu?

Liệt chân sau đột ngột luôn là ca phải đi cấp cứu (xem bài chó mèo cần cấp cứu khi nào). Bảng dưới giúp bạn kể cho bác sĩ rõ hơn, không phải để tự đoán bệnh. Với chó mèo lớn tuổi, khám định kỳ giúp bác sĩ nghe tim và phát hiện bệnh sớm.

Liệt chân sau đột ngột: các nguyên nhân có thể
Có thể do Hay gặp ở Bạn có thể thấy
Thoát vị đĩa đệm (chó) Chó giống nhỏ, chân ngắn lưng dài; thường bắt đầu lúc 3–6 tuổi Đau lưng hoặc cổ, không chịu đi, đi loạng choạng, kéo lê chân, liệt, không tự tiểu được. Có thể đến từ từ hoặc rất nhanh
Cục máu đông chặn mạch máu chân sau (mèo) Mèo có bệnh tim, kể cả mèo trước đó trông khỏe Rất đột ngột; một hoặc hai chân sau kéo lê, chân lạnh, đệm chân nhợt; kêu la, thở nhanh hoặc thở há miệng
Tắc mạch máu tủy sống do mảnh sụn (chó) Chó trưởng thành, nhất là giống lớn, Schnauzer mini, chó chăn cừu Shetland Đang chạy nhảy thì đột nhiên yếu hoặc lết chân sau, thường không đau
Chấn thương Mọi chó mèo: ngã từ ban công, cầu thang, bị xe tông (xe đụng) Liệt sau một cú ngã hay va chạm, có thể kèm vết thương
Ngộ độc bả chuột, bả độc (không rõ loại cũng tính) Chó mèo ăn phải bả Run, co giật, đi loạng choạng, liệt chân sau. Mang theo vỏ gói nếu có. Xem chó mèo bị ngộ độc làm gì đầu tiên
Bệnh dại Chó mèo chưa tiêm dại, hay đi rông hoặc từng bị chó mèo lạ cắn Đi lảo đảo, yếu liệt dần, chảy dãi, khó nuốt, trễ hàm. Gọi báo trước; đeo găng, không chạm vào miệng, nước dãi của bé

Nguồn: ACVS, PDSA, Tufts, Cẩm nang Thú y Merck. Bảng chưa đủ mọi nguyên nhân; gặp trường hợp nào cũng đi thú y ngay.

Làm gì ngay khi bé không đứng dậy được?

Bé bỗng liệt chân sau: bốn việc theo thứ tự Bước 1 giữ bé nằm yên ở chỗ nhỏ, không cho tự đi hay nhảy. Bước 2 chuyển bé lên tấm ván, bìa cứng hoặc chăn gấp, mèo thì phủ khăn và cho vào lồng. Bước 3 đi thú y ngay và gọi phòng khám trên đường. Bước 4 không xoa bóp, kéo nắn, bôi dầu hay cho uống thuốc của người. 1 Giữ bé nằm yên ở chỗ nhỏ Không để bé tự đi, nhảy, leo 2 Đặt lên tấm ván hoặc chăn gấp Mèo: phủ khăn, cho vào lồng có khóa 3 Đi thú y ngay, kể cả ban đêm Gọi phòng khám trên đường đi 4 Không xoa bóp, kéo nắn Không bôi dầu, không cho thuốc của người
Bốn việc khi bé bỗng liệt chân sau. Đừng chờ xem bé có tự đỡ không.
  • Chuyển bé bằng tấm phẳng. Đặt bé lên tấm ván, bìa cứng hoặc chăn gấp, hạn chế cử động đầu, cổ, lưng; không dỗ bé đứng dậy tập đi. Mèo thì phủ khăn rồi cho vào lồng có khóa, không quấn chặt quanh ngực. Nếu được, đi taxi hoặc ô tô; đi xe máy thì một người lái, một người giữ bé.
  • Coi chừng bé cắn. Quấn khăn quanh thân, tay tránh xa mặt bé. Lỡ bị cắn hay cào: rửa vết thương bằng xà phòng dưới nước chảy ít nhất 15 phút, rồi đến cơ sở y tế ngay trong ngày để được tư vấn tiêm phòng dại, kể cả khi bé đã tiêm phòng.
  • Đừng tự véo ngón chân bé để thử đau. Bé rút chân lại chưa chắc là còn cảm giác, có thể chỉ là phản xạ, và bé đau dễ cắn. Đằng nào cũng phải đi ngay; việc thử để bác sĩ làm.
  • Gọi trên đường đi. Báo bé liệt từ lúc nào, có ngã không, còn tự tiểu không. Nơi gần nhất có bác sĩ trực không mổ cột sống thì vẫn đến đó trước để bé được khám và giảm đau, rồi nhờ bác sĩ chỉ nơi chuyển tiếp. Đừng gọi hết nơi này đến nơi khác mà chưa đi.

Không xoa bóp, kéo duỗi chân, nắn lưng, bấm huyệt hay châm cứu, kể cả nhờ thầy nắn, thầy châm cứu cho người hay làm theo video. Không bôi dầu nóng, dầu gió, cao xoa, miếng dán giảm đau, rượu thuốc; không cạo gió, không đắp lá; không cho uống thuốc nam, thuốc bắc. Lỡ xoa rồi: mèo đi cấp cứu ngay, chó gọi thú y ngay. Không chườm nóng chân bé đang lạnh hoặc tê.

Không cho uống thuốc giảm đau của người (paracetamol, ibuprofen, aspirin, kể cả khi đọc thấy aspirin "làm tan máu đông"): với chó mèo, các thuốc này có thể gây ngộ độc nặng, phải đi cấp cứu. Không tự mua thuốc kháng viêm, thuốc tiêm ở tiệm thuốc thú y hay hiệu thuốc trước khi khám. Bé lỡ uống thì mang theo vỉ thuốc.

Chó bị liệt 2 chân sau do thoát vị đĩa đệm: vì sao không được chờ?

Đĩa đệm giữa các đốt sống phồng hoặc vỡ sẽ chèn vào tủy sống. Bệnh hay gặp ở các giống có dáng cột sống đặc biệt: Dachshund (chó lạp xưởng), Bulldog Pháp, Shih Tzu, Bulldog, Pug, Bắc Kinh, Beagle, Basset, Cocker. Riêng Dachshund chiếm khoảng 45–70% số ca vỡ đĩa đệm. Chó giống khác vẫn có thể bị, thường lúc 5–12 tuổi. Dấu hiệu nặng dần theo bốn mức, có khi rất nhanh.

Các mức dấu hiệu của thoát vị đĩa đệm và việc nên làm
Mức Bạn thấy Việc nên làm
1. Đau Đau lưng hoặc cổ, không chịu đi lại, khó đứng dậy Đau dữ dội (kêu ẳng khi bế, gù lưng) hoặc xuất hiện đột ngột: đi ngay. Đau nhẹ, vẫn đi lại và tiểu bình thường: đi khám trong ngày, giữ bé ở chỗ nhỏ
2. Đi loạng choạng Dáng đi lảo đảo như say, chân sau yếu, quẹt mu bàn chân xuống đất, hay vấp ngã Đi thú y ngay
3. Liệt chân sau Không cử động được chân sau, thường kèm không tự tiểu được hoặc tiểu không hết Đi thú y ngay, kể cả ban đêm
4. Mất cảm giác đau Bác sĩ kiểm tra thấy bé không còn cảm giác đau sâu ở chân: tủy sống tổn thương nặng Bác sĩ thường khuyên mổ sớm: mổ chậm quá 24 giờ thì cơ hội đi lại giảm

Nguồn: ACVS, PDSA, Cẩm nang Thú y Merck. Chó già hoặc từng bị thoát vị thì đừng chờ: đau nhẹ cũng nên đi khám ngay.

Bác sĩ phẫu thuật thú y coi vỡ đĩa đệm là ca cần mổ cấp cứu. Sau khi khám thần kinh, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu, chụp CT hoặc MRI. Ca nhẹ, lần đầu thường dùng thuốc giảm đau do bác sĩ kê kèm nhốt chuồng nghỉ; ca nặng thường cần mổ giải ép tủy sống.

Nhốt chuồng nghỉ tuyệt đối là thế nào?

Bé nằm trong chuồng hoặc một khoảng thật nhỏ suốt nhiều tuần, chỉ được bế ra ngoài đi vệ sinh, không chạy nhảy, không leo cầu thang. Sau mổ cũng thường phải nghỉ chặt ít nhất 4 tuần. Nhiều chủ thả bé ra khi thấy bé đỡ hơn: đừng. Chó đang liệt mà chỉ nhốt ở nhà chờ thì có thể lỡ mất thời gian mổ.

Mèo bị liệt chân sau đột ngột, kêu la: có phải cục máu đông?

Ở mèo, liệt chân sau rất đột ngột kèm đau dữ dội thường do cục máu đông chặn dòng máu xuống chân sau (huyết khối yên ngựa). Phần lớn mèo bị cục máu đông vốn đã có bệnh tim. Bệnh cơ tim phì đại (HCM) là bệnh tim hay gặp nhất ở mèo. Nhiều mèo bị HCM mà không có dấu hiệu gì, nên cục máu đông có khi là dấu hiệu đầu tiên bạn thấy.

Đi thú y ngay nếu mèo: đột ngột kéo lê một hoặc hai chân sau, không đứng được; chân sau lạnh khi sờ; đệm chân nhợt hoặc tím; kêu la, gào vì đau; thở nhanh hoặc thở há miệng.

Mèo bị cục máu đông thường phải nằm viện, dùng thuốc giảm đau mạnh và được theo dõi sát. Nói thật, khả năng qua khỏi thường không cao: chỉ khoảng 1 trong 3 mèo qua được đợt đầu và được về nhà; trong số đó, khoảng một nửa bị lại trong vòng 6 tháng. Nếu phải cân nhắc điều khó nhất, bài khi nào nên cho thú cưng ra đi có thể giúp bạn chuẩn bị.

Mèo nào nên đi khám tim?

Mèo 6–12 tuổi, mèo Maine Coon và Ragdoll (dễ bị do di truyền) nên được nghe tim khi khám định kỳ. Mèo đã có bệnh tim thì đếm nhịp thở lúc bé ngủ: nhiều lần liền trên 30 nhịp mỗi phút, hoặc cao hơn hẳn mốc bác sĩ dặn, thì gọi bác sĩ và cho bé đi khám trong ngày. Cách đếm có trong bài đo nhiệt độ, nhịp thở cho mèo tại nhà.

Chăm bé bị liệt ở nhà sau khi khám

Hồi phục sau thoát vị đĩa đệm thường mất vài tuần đến vài tháng; sau mổ, phần lớn chó về nhà sau 3–7 ngày. Nhờ bác sĩ chỉ trực tiếp từng việc dưới đây trước khi về.

Chăm chó mèo bị liệt tại nhà
Việc Làm thế nào Vì sao
Đi tiểu Bé không tự tiểu được thì bạn ép (vắt) bàng quang giúp bé, đúng cách bác sĩ chỉ, có khi 3–4 lần mỗi ngày. Nhờ bác sĩ chỉ cách sờ xem bàng quang đã xẹp hết chưa. Vắt không ra hoặc bụng dưới căng cứng: đi ngay, không ấn mạnh hơn Bé bị liệt có thể bị nhiễm trùng tiết niệu, khó dứt
Chỗ nằm, trở mình Đệm dày, êm, lót tấm thấm hút, thay khi ướt; lau sạch, khô bụng dưới, đùi, mông. Bé không tự xoay được thì đổi bên nằm vài giờ một lần theo lịch bác sĩ (bệnh viện thường 4–6 giờ). Bỉm phải thay thường xuyên và không thay được việc vắt bàng quang. Không chườm nóng chân bị tê Tránh lở loét do tì đè và hăm da do nước tiểu
Ruồi, dòi Chỗ nằm khô, thoáng, có màn chống ruồi; mỗi ngày xem kỹ vùng mông, đuôi, bộ phận sinh dục Trời nóng ẩm, da bẩn ướt dễ bị ruồi đẻ trứng
Đi lại Bế ra ngoài đi vệ sinh. Bé không đau và bác sĩ cho phép thì đỡ dưới bụng để bé tập đi bằng chân trước Tránh để bé tự lết hay nhảy khi chưa lành
Theo dõi chân Để ý bé có liếm, cắn chân sau không Bé có thể thấy tê bì ở chân và tự cắn gây vết thương

Nguồn: ACVS, PDSA và một bài dvm360 viết cho bác sĩ thú y (trở mình 4–6 giờ). Hàng ruồi, dòi và bỉm là lời khuyên của ban biên tập cho khí hậu Việt Nam.

Chở bé đi tái khám vất vả quá thì có thể tìm bác sĩ thú y khám tại nhà ở Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh, nếu bác sĩ đang điều trị đồng ý.

Đi ngay nếu: bé không tiểu được hoặc vắt không ra nước tiểu; bé bỏ ăn, nôn, lả. Gọi lại bác sĩ trong ngày nếu: nước tiểu đỏ, đục hoặc hôi; da đỏ, trợt hoặc loét ở chỗ tì đè; thấy dòi; bé cắn chân; bé yếu thêm hay đau hơn sau khi đã đỡ.

Khoảng một phần tư số chó bị thêm một đĩa đệm khác thoát vị về sau. Giữ bé đúng cân (xem chó mèo béo phì: kiểm tra và giảm cân), dắt bằng dây yếm thay vòng cổ, hạn chế nhảy sofa, giường và leo cầu thang.

Ví dụ: bé Xúc Xích bỗng đi lảo đảo lúc tối

Xúc Xích, Dachshund 5 tuổi, 7 kg, sống ở chung cư tại TP.HCM. Mấy hôm nay bé ngại nhảy lên sofa. Tối thứ sáu, khoảng 9 giờ, bé nhảy xuống, kêu ẳng một tiếng rồi đi lảo đảo.

  • 9 giờ 5 tối. Chị Thảo không đợi xem bé có đỡ không: chị đặt bé lên tấm thớt gỗ lớn lót khăn, quấn khăn quanh thân vì bé gầm gừ khi bị chạm vào lưng.
  • 9 giờ 15. Chị tra trang thú y 24 giờ ở TP. Hồ Chí Minh, gọi nơi gần nhất có bác sĩ trực. Nơi đó không mổ cột sống, nhưng chị vẫn đi ngay. Chồng chị lái xe máy, chị giữ tấm thớt.
  • 10 giờ tối. Bác sĩ khám, giảm đau cho bé, rồi chỉ nơi có chụp chiếu và mổ nếu cần chuyển.

Mấy hôm ngại nhảy trước đó có thể đã là dấu hiệu đau: gặp lại thì nên đưa bé đi khám sớm.

Dấu hiệu nào phải đi ngay?

Đi thú y ngay, kể cả ban đêm, nếu…

  • Chó hay mèo đột ngột đi loạng choạng, kéo lê chân sau hoặc không đứng dậy được.
  • Bé không tự tiểu được.
  • Chó đột ngột đau lưng, đau cổ dữ dội, kêu ẳng khi bế.
  • Mèo liệt chân sau kèm chân lạnh, đệm chân nhợt hoặc tím, kêu la.
  • Mèo thở há miệng, thở gắng sức.
  • Bé liệt sau khi ngã, bị xe tông, hoặc nghi ăn phải bả.

Đi khám trong ngày nếu…

  • Chó hơi đau lưng, ngại nhảy, ngại lên cầu thang nhưng vẫn đi lại và tiểu bình thường. Trong lúc chờ, giữ bé ở chỗ nhỏ.

Mức "trong ngày" là lời khuyên thận trọng của ban biên tập; bé đau hơn hay bắt đầu loạng choạng thì đi ngay.

Phòng khám nhận cấp cứu ban đêm theo thành phố: Hà Nội · TP. Hồ Chí Minh · Đà Nẵng · Hải Phòng · Huế. Ở Cần Thơ, xem danh sách phòng khám thú y Cần Thơ. Ở thành phố nào cũng gọi trước khi đi: "mở cửa 24 giờ" chưa chắc có bác sĩ trực. Ở tỉnh không có nơi trực đêm: gọi bác sĩ thú y gần nhất ngay, giữ bé nằm yên, và đi ngay khi có nơi nhận; bác sĩ sẽ cho biết có cần chuyển lên thành phố không.

Thú y 24 giờ ở Hà Nội →

Danh bạ Chăm Sóc Thú Cưng

Tìm phòng khám thú y gần bạn

Chọn thành phố để xem các cơ sở đã được xác minh thông tin (địa chỉ, giờ mở cửa, cách liên hệ).

Nơi nhận ca đêm theo thành phố: Hà Nội · TP. Hồ Chí Minh · Đà Nẵng · Hải Phòng · Huế · Cần Thơ. Luôn gọi trước để biết có bác sĩ trực.

Chó đi khập khiễng một chân mà vẫn đứng được là chuyện khác, xem bài chó đi khập khiễng chân sau. Bé có vẻ đau mà không kêu, xem dấu hiệu đau ở chó mèo dễ bỏ sót. Các bài khác về bệnh có trong cẩm nang sức khỏe chó mèo.

Câu hỏi thường gặp

Chó bị liệt 2 chân sau có chữa được không?

Nhiều bé đi lại được nếu đi khám sớm. Theo ACVS, chó còn cảm giác đau mà được mổ thì khoảng 90% có thể đi lại được; chó đã mất cảm giác đau thì khoảng 50–60% nếu mổ, dưới 10% nếu chỉ dùng thuốc. Vì vậy đừng chờ.

Có nên nắn lưng, xoa bóp hay châm cứu cho chó bị liệt không?

Không tự làm. Bác sĩ thú y không khuyên nắn chỉnh cột sống khi đĩa đệm vừa thoát vị; xoa bóp, bôi dầu hay đắp lá không gỡ được chỗ tủy bị chèn, lại làm mất thời gian đi khám. Vật lý trị liệu, châm cứu hay laser ở phòng khám thú y chỉ là hỗ trợ, làm khi bác sĩ đã khám và chỉ định, không thay cho chụp chiếu hay mổ khi bé cần.

Biên soạn: đội ngũ Chăm Sóc Thú Cưng · nguồn ghi trong bài · cách chúng tôi viết

Đọc tiếp

Xem cả chủ đề thú già →